kritische visie op banken, brokers en beurzen

Standard & Poor's zet Nederland op strafbankje

2012-01-31T07:57:00.000+01:00

Jan Kees de Jager kan al maanden niet stil zitten tijdens de Ministerraad op vrijdag in de Trêveszaal. De verschrikkelijke scherprechters uit de VS delen dan altijd de rapporten uit. En 'vrijdag de dertiende' januari heeft Jan Kees het grootste deel van de tijd op de WC doorgebracht. En terecht, Standard & Poor's geselde de Europese landen. Van 16 landen werd een ster van het uniform getrokken. Hij kreeg natuurlijk eerst het positieve nieuws van zijn ambtenaren. Nederland is één van de drie landen binnen de Eurozone die 'over' is en zich 'triple A' mogen noemen, samen met Duitsland en Luxemburg (zie hier mooi staatje).

Ik vermoed dat hij Rutte die avond nog niet het slechte nieuws heeft verteld. Nederland is namelijk slechts 'voorwaardelijk' over. S&P heeft ons op de 'negative outlook' lijst gezet. Dat betekent dat er een kans is van één op drie dat de rating van Nederland binnen 2 jaar daadwerkelijk verlaagd wordt.

Nu heb ik mij op GeenStijl vaak kritisch uitgelaten over de ratingbedrijven (hier en hier). Een terecht. Ik verbaas mij er bijvoorbeeld over waarom de UK nog altijd AAA is met een 'stable outlook' , terwijl het land door Kees de Kort op BNR omschreven wordt als een derde wereldland. Ook weer lichtelijk overdreven, maar de teller van de staatsschuld van Engeland staat boven de 1 trillion pond, het land zit in een recessie en de Bank of England weet waar de geldpers staat. Tot nu trokken S&P en Moody's bijna altijd gezamenlijk op, maar het lijkt erop dat S&P nu de kastanjes uit het vuur haalt met downgrades van de VS en Frankrijk. En omdat Moody's de VS en Frankrijk nog altijd de hoogste ratings geeft, hoeven grote beleggers hun staatsschuld niet verplicht te verkopen. En de politieke druk blijft op de ketel. Ben ik erg achterdochtig als ik dat geen toeval vind?

Hoe irritant we de ratingbedrijven ook vinden, ze hebben invloed op marktpartijen en moeten om die reden serieus genomen worden. Dat Nederland een negatieve outlook heeft gekregen is vervelend en ernstig. Nederland heeft tot nu toe een fantastisch trackrecord. Voor een land dat zo afhankelijk is van export is kredietwaardigheid cruciaal. Prettige bijkomstigheid is dat minister de Jager nog nooit zo goedkoop heeft kunnen lenen en dat heeft een positieve vloed op de bezuinigingen.

Het is wel de moeite waard even het rapport van S&P erbij te halen. Geen woord over de private schuldenberg van Nederland, S&P maakt zich alleen zorgen of Nederland de vereiste bezuiningen kan ophoesten.

Dat plaatst de discussie over de hypotheekschuld toch in zachter daglicht. Geen misverstand, die hypotheekschuld is groot, eind oktober 2011 639 miljard. En zeker, er zullen huishoudens zijn, die moeite hebben de hypotheeklast te dragen (plus deze alarmerende conclusie ING).

S&P kijkt echter naar Nederland op macro-niveau. Dat doet ook het Centraal Bureau Statistiek (CBS), dat vorige week haar jaarlijkse particuliere vermogensoverzicht publiceerde. Conclusie op voorpagina Financiële Dagblad: "daling huizenprijzen slaat gat in prive-vermogens". Dat klinkt als rampspoed. Opmerkelijk is echter dat het CBS in haar overzicht het pensioenvermogen van Nederland, groot 900 miljard, niet meeneemt. Vreemd, want iedereen weet dat hoewel er eind oktober 358 miljard op spaarrekeningen staat, Nederlanders vooral gedwongen sparen via pensioen, banksparen en levensverzekeringen. Het CBS neemt dan wel weer de waarde van ons huizenbezit mee. En dat vind ik, net als DNB, gevaarlijk. Huizen zijn lastig te waarderen en soms niet te verkopen.

Maar áls je het doet (zoals minister-president Rutte ook doet), dan kunnen de prijzen nog flink omlaag voordat het macro-economisch pijn gaat doen. Ons huizenbezit is nog altijd 1.300 miljard waard tegenover een hypotheekschuld van 639 miljard.

Ik denk dat Nederland toch overgaat in 2012.

hier is nog een tegenstander van de Financial Transaction Tax!

2012-01-26T11:39:00.001+01:00

Ik schreef vorige week over die rare Financial Transaction tax (zie hier). Ewald Engelen is het met mij eens, maar noemt nog wat additionele redenen.

http://www.groene.nl/commentaar/2012-01-24/kut-op-dirk

De Financial Transaction Tax slaat nergens op

2012-01-24T08:41:00.001+01:00

Politici hebben er een handje van om beleid te voeren via fiscale maatregelen. De woningmarkt is gefiscaliseerd, de pensioenmarkt is gefiscaliseerd. Ik snap het wel, het is gemakkelijke manier om direct resultaat te bereiken en dat is voor het electoraat van de politici altijd erg plezierig. Het laatste speeltje van de Europese politici is de 'Financial Transaction tax' (FTT). In Nederland is de PVDA voorstander (van de SP en PVV was pro-stellingname te verwachten).

De FTT wordt ook wel de Robinhood-tax genoemd, zie de Occupy-beweging en sommige Goede Doelen stichtingen. Dat spreekt tot de verbeelding, maar het is schijn en het electoraat zal bedrogen uitkomen. Er wordt niet gestolen van de rijken en zeker niet gegeven aan de armen.

De voorstanders denken dat de financiële stabiliteit zal toenemen, dat de verschrikkelijke 'High Frequency Traders (HFT)' Europa zullen verlaten, maar vooral dat de banken gestraft worden. Het Centraal Plan Bureau (CPB) heeft op verzoek van het Ministerie van Financien onderzoek gedaan en op 21 december 2011 een vernietigend rapport uitgebracht.

De FTT zal de HFT midscheeps raken. Het is een belasting per beleggingstransactie en de HFT doen er zeer veel. Hoeveel is onbekend, maar tussen de 50% en 75% van het totaal. Wellicht meer, bij Alex deden de HFT 90% van de transacties. Het zijn echter vaak niet-banken en kunnen vrij simpel verhuizen naar Londen (Engeland doet niet mee) of Chicago. Sommigen juichen dat toe, maar dan verdien je ook niets. Die aversie tegen HFT verbaast mij niet. Het doet mij denken aan short-selling discussie. Europese politici wilden ons maar al te graag doen geloven dat dáárdoor de obligaties van Italie en Spanje onderuit gingen. Onderzoek kon het niet onderbouwen. Idem dito bij de HFT. Er is nog geen overtuigend bewijs dat HFT de markt structureel instabieler maken, hoewel toezichthouder AFM wel meer controles wil uitvoeren op mogelijk marktmisbruik. Het zou ook niet sociaal wenselijk zijn, maar dat is toch kwestie van smaak. Ik vind al die realityshows op TV ook niet sociaal wenselijk. En het feit dat sommigen vinden dat het belachelijk is om in milli-secondes te handelen, doet mij denken aan de 130 km discussie. Ik houd niet van langzaam en vind het dus wél fijn om 5 minuten eerder aan te komen. En ik houd ook van snel handelen.

De banken worden al gestraft. Ze betalen de staatssteun met zeer forse premies terug. En uitstekend dat er geen bonussen worden uitgekeerd bij staatssteun! En laat banken die geen bestaansrecht hebben, failliet gaan. Allemaal goede maatregelen. Heb je alleen geen FTT voor nodig.

De waarheid achter de FTT is dat de Europese Commissie een Europese belasting wil. Opbrengst: 57 miljard (denken ze......). Zeg dat dan gewoon! Wie gaat het betalen? Niet de banken, die belasten de tax gewoon door aan beleggers (incl. de toch al zwaar getroffen pensioenfondsen). Lees deze notitie van Binckbank: de tarieven gaan 50% omhoog. Kan geen toeval zijn dat de AFM, die opkomt voor belang van de financiële consument, tegen is. Wat mij bovenal irriteert is dat de FTT ook betaald moet worden door banken en beleggers die niets met de crisis van doen hebben.

Er is een goed alternatief. In Nederland gaat een aparte bankenbelasting geheven worden. De basis voor deze belasting zijn de ongedekte leningen van een bank. Dat lijkt mij een uitstekend idee. En korte schuld wordt hoger belast dan lange schuld. De PVDA zou er goed aan doen deze belasting onder de aandacht van 'Merkozy' te brengen: het zou een uitstekend exportproduct zijn!

26 januari 2012: de "pensioenbattle tussen PPI's en Pensioenverzekeraars"

2012-01-23T22:42:00.001+01:00

Ik ben op 26 januari 2012 dagvoorzitter in een 'pensioenbattle' tussen PPI's en Pensioenverzekeraars. Gezien de huidige ontwikkelingen rondom de pensioenfondsen een interessant debat hoe het anders zou kunnen.

Hieronder een aantal blogs van mijn hand over pensioenproblematiek

http://bank.blog.nl/geen-stijl/2011/08/31/big-swinging-dicks

http://bank.blog.nl/pensioenmarkt/2011/07/04/interview-in-nederlands-pensioen-beleggingsnieuws-23-juni-2011

http://bank.blog.nl/pensioenmarkt/2011/07/04/column-fd

http://bank.blog.nl/geen-stijl/2011/04/05/legale-diefstal

http://bank.blog.nl/pensioenmarkt/2011/02/09/ons-pensioensysteem-is-niet-slecht-maar-kan-echt-wel-verbeteren#more-1232

http://bank.blog.nl/pensioenmarkt/2010/09/13/overheid-verpolitiekt-de-pensioenproblematiek

http://bank.blog.nl/pensioenmarkt/2010/08/30/column-op-www-geenstijl-nl-2882010-paniek-in-de-polder

http://bank.blog.nl/pensioenmarkt/2010/08/19/nederlands-pensioensysteem-kraakt-nu-echt-in-zijn-voegen

http://bank.blog.nl/verzekeraars/2010/06/16/ik-ben-niet-de-enige-negeer-de-minister

http://bank.blog.nl/verzekeraars/2010/06/10/donner-neemt-in-pensioenvraagstuk-een-rigide-standpunt-in-en-zeker-niet-in-belang-van-pensioengerechtigde

http://bank.blog.nl/verzekeraars/2010/04/11/donner-wil-pensioeninformatie-verbeteren-een-goede-zaak

http://bank.blog.nl/beleggen/2010/02/17/zijn-pensioenfondsen-goedkoper-dan-zelf-voor-je-pensioen-sparen

Het roer moet om

2012-01-17T08:47:00.001+01:00

Hét buzz-woord van 2011 in de financiële wereld was voor mij niet 'perverse bonusprikkel' maar 'weeffout'. En dan denk je aan een klein foutje dat zó gerepareerd kan worden. Was het maar waar! Ons financiële systeem lijkt meer op de spijkerbroeken die jongeren dragen: meer gat dan stof. Het roer moet nu echt om. Er moeten grote beslissingen worden genomen. Daarom spijker ik 5 financiële stellingen op de deur van GeenStijl.

Schaf subsidie op schuld af

Nederland heeft een flinke hypotheekschuld, met dank aan de hypotheekrenteaftrek. De schuldsubsidie zorgt er ook voor dat er geen evenwichtige keuze gemaakt worden tussen huren of kopen. Hierdoor is de woningmarkt verstoord. Oplossing: het huis wordt vermogen in box 3, dan wordt het belast tegen de vermogensrendementsheffing die wordt vastgesteld op basis van een mandje staatsleningen (i.p.v. de arbitraire 4%). Het huurwaardeforfait wordt afgeschaft. De huidige hypotheekrenteaftrek moet voorzichtig worden afgebouwd in 20 jaar tot nul. Laat gemeenten niet speculeren met grond. Introduceer weer het begrip 'eigen geld' en koppel lening aan waarde-ontwikkeling huis, zoals bij effectenkrediet.

Splits de banken

Het vertrouwen in de banken is weg, omdat de klant niet snapt wat de bank doet voor de klant en met welk risico. Maak daarom banken kleiner door 'Investment banks' met hoger risicoprofiel los te koppelen van 'Main Street banks' met lager risicoprofiel. Zorg dat banken solvabiliteitsratio's hebben van 15% plus. Banken financieren zich weer primair met eigen vermogen (Investmentbanks), spaargeld en obligaties (Main Street banks) en minder elkaar (minder verwevenheid, minder systeemrisico). Bankbalansen groeien mee met de groei van de klant. Creëer concurrentie door nieuwe 'community banks' die dicht bij de klant staan ("de kerktoren kunnen zien"). Verzekeraars gaan weer verzekeren, d.w.z. risico's overnemen van de klant (overlijden, lang leven, kapitaalgarantie). Producten worden niet simpel, maar begrijpelijk. Zorgplicht moet zorgrecht worden.

Schaf depositogarantiesysteem af

Niet alleen banken zijn risico's uit het oog verloren, maar ook de consument. De 'saaie' bank én de 'saaie' consument moet terug. Dus weg met die "risico-verstikkende molton-deken" (uitspraak Rutte): schaf het depositogarantiesysteem af. Laat de ABN AMRO (in handen Staat) uitgroeien tot de 'rijkspostspaarbank', maar daar horen dan wel lage spaartarieven bij. Méér rente betekent méér risico. In het beleggingsprofiel moet de nadruk liggen op risico en niet op rendement. Banken kunnen failliet gaan, obligaties kunnen ook wel eens niet 100% terugbetaald worden, producten kunnen waardeloos worden. Kortom: garanties bestaan niet.

Hef de collectieve solidariteitspensioenfondsen op

Het collectieve aanvullende solidariteitspensioen past niet meer in deze tijd. Alleen de AOW blijft hetzelfde. Pensioen is gewoon spaargeld en hoort dan ook thuis in Box 3. Laat werknemers wel individueel sparen voor pensioen via 'defined contribution regelingen'. En graag een deel verplicht, want ik weet ook dat consumenten soms irrationele beslissingen nemen. Daarom moet via een basisvrijstelling het pensioensparen deels fiscaal gefaciliteerd worden. Bedrijven kunnen niet meer 'graaien' in de pensioenpotten en DNB kan mevrouw Kellerman naar huis sturen. Er is geen garantie meer op een eindbedrag. Periodieke inleg en rendement geven een prognose-pensioen. En de AFM moet erop toezien dat dit correct gebeurt. Mensen maken zelf de keuze: meer storten of langer werken. Er kan nog steeds collectief worden belegd. Willen werknemers een garantie, dan kopen ze die bij een verzekeringsmaatschappij.

Creëer een monetaire én politiek democratische Europese unie

En dan de 'weeffout aller weeffouten': de euro. Ik kies voor een Europa mét de Euro omdat wij de strijd aan moeten gaan met India, China en Brazilië (nu al groter dan Groot-Brittannië). Zorg daarom voor in de wet verankerde begrotingsdiscipline; leg de fundamenten voor een Europees Ministerie van Financiën en een ECB met het echte mandaat van een Centrale Bank. Zorg voor daadwerkelijk Europees toezicht op de banken. Dwing Griekenland (maar schrijf schulden wel af) en Italië en (deels Spanje) tot hervormingen in het belastingsysteem en de arbeidsmarkt, zodat landen zichzelf weer kunnen financieren (let wel, in een Verenigd Europa zullen altijd zwakke broeders zijn). Maar dan wel graag in een democratisch Europa. Wie snapt nog de onderlinge relatie tussen de Europese Raad (Van Rompuy), de Europese Commissie (Barosso), en het Europese Parlement. Zorg dat de grijze muis Van Rompuy wordt vervangen door een charismatisch Europese President. En voer de Europese discussie in Nederland.

Never waste a good crisis.

Artikel "moeten banken samenwerken of concurreren?" (gedateerd, uit 1984)

2012-01-11T10:27:00.001+01:00

Gisteren verscheen in het FD een ingezonden brief van mij waarin ik betoogde dat interbancaire financiering bepaald geen normale zaak zou moeten zijn. In onderstaand artikel uit 1984 heb ik destijds getracht e.e.a. te onderbouwen

http://bank.blog.nl/files/2012/01/artikel-peter-verhaar.pdf

ingezonden brief in FD van 10 januari 2012

2012-01-10T08:23:00.000+01:00

De recente actie van de ECB om bijna onbeperkt 3 jaars funding ter beschikking te stellen aan het Europese bankwezen heeft voor veel rumoer gezorgd. Vooral wordt er dan op gewezen dat de prominente rol van de ECB aangeeft dat het vertrouwen van banken om elkaar te financieren tot een nulpunt is gedaald. Nu is vertrouwen in banken door het publiek én door andere banken van groot belang, dat zal ik niet ontkennen, maar de vanzelfsprekende stelling dat banken elkaar zouden moeten financieren wordt nergens onderbouwd. In 1984 schreef ik een artikel in de bundel "Het Financiele Systeem" onder de titel 'moeten banken samenwerken of concurreren?'. Ik was destijds werkzaam op de afdeling Correspondent Banking van de AMRO bank, die de contacten met andere banken onderhield.

Het is helemaal geen vanzelfsprekendheid dat banken elkaar financieren. Het zijn concurrenten van elkaar en waarom zou je een concurrent in het zadel houden zodat die bank vervolgens aan jouw klanten kan gaan trekken? De onwil van (sommige) banken om elkaar te helpen werd heel duidelijk tijdens het verhoor van van Dijkhuizen (NIBC) door Cie. de Wit. De RABO had helemaal geen zin om NIBC (en de Leaseplanbank) te helpen en terecht. De RABO is om die reden om mordicus tegen de huidige opzet van het depositogarantiesysteem. Als banken zich niet kunnen financieren bij het publiek, dan hebben ze geen reden om te bestaan: zo simpel is het.

Banken zullen elkaar alleen willen financieren als er een wederzijds belang is, bijv. in het betalingsverkeer (rekening courant en dokumentaire kredieten) of bij de afwikkeling van het effectenverkeer. Het opdrogen van deze faciliteiten is dodelijk voor het reilen en zeilen van de reële economie en het is dan ook goed dat de ECB aan banken die (1) in de kern solvabel zijn en (2) een echte bijdrage aan de economie leveren, lange middelen ter beschikking stelt.

Peter verhaar

Oud-bankier Alex Beleggersbank

Herengracht 113 Amsterdam

Euronext verkwanselt Amsterdamse Optiebeurs

2012-01-07T20:18:00.001+01:00

"Topman' Vermaas van NYSE Euronext heeft gisteren zijn nieuwjaarstoespraak weer gehouden. Het is altijd raak in de eerste week van januari. Onder het genot van een drankje zien de oude beursmakkers elkaar weer even en de 'topman' mag voor de 'tigste' keer uitleggen dat "dit jaar echt heel veel nieuwe bedrijven naar de beurs gaan komen". Moet even het marktsentiment aantrekken. Vermaas vergeet even dat de beurs ook geen nieuwe bedrijven kon aantrekken in een hoogconjunctuur en dat Parijs juist zeer succesvol is en was, ook in in mindere tijden. Je gelooft het niet, maar het idee is nu dat Euronext een beleggingsfonds gaat starten voor nieuwe bedrijven. Laat ik nu denken dat beleggingsfondsen op een beurs genoteerd staan en niet van een beurs zijn. En natuurlijk zijn de vooruitzichten weer rooskleurig. Dat Euronext daarvoor al een aparte beurs, Alternext, heeft opgericht, lijkt Vermaas te vergeten. Dat kan ik mij voorstellen: er staat twee (2) obscure bedrijven genoteerd. Ik zal maar niet te hard roepen dat Euronext enige tijd geleden getracht heeft uit te groeien tot "het" (dat is het stopwoordje van Euronext) centrum voor noteringen van Private Equity Fondsen. We hebben het geweten. Ze zijn allemaal weer weg.

Maar dat ligt natuurlijk niet aan Vermaas en aan bestuurder van NYSE Euronext Hessels. Hessels, dat is de man die niet meer kan uitglijden omdat hij als een volleerd langlaufer een diep spoor van eigenbelang heeft getrokken. Hij verkwanselde eerst de Amsterdamse beurs aan Parijs en vervolgens moest er 'in het belang van Europa' worden gefuseerd met NYSE. En nu moet er 'in het belang van Europa' gefuseerd worden met Deutsche Borse. Desnoods moet de Amsterdamse optiehandel, het paradepaardje van Euronext, er maar aan geloven. Als hij maar in het zadel blijft.

We mogen zeer blij zijn dat er nu TOM is, het samenwerkingsverband van BinckBank, ABN AMRO en Optiver. Euronext heeft er alles aan gedaan om dit initiatief te dwarsbomen. Het is ze gelukkig niet gelukt. We hebben NYSE Euronext niet meer nodig. Particuliere beleggers hebben nu de keuze welke beurs zij gaan gebruiken. En de beste en goedkoopste beurs gaat winnen. En die zitten niet in peperdure gebouwen en hoeven ook niet 90% van de tijd te vergaderen of te reizen tussen de hoofdsteden van de wereld.

Interview van mij met "1 vandaag" over 'de stand van de economie': banken en beurzen

2011-12-29T13:51:00.000+01:00

http://www.eenvandaag.nl/economie/39456/stand_van_nederland_lichte_groei_in_januari

Angstsparen

2011-12-27T16:16:00.001+01:00

Het consumentenvertrouwen in Nederland is nog nooit zo laag geweest. In november daalde de graadmeter tot het diepterecord van -37 (pooltemperaturen). Dat is zeer slecht nieuws voor Nederland. Want in een periode waarin de Nederlandse export wel eens zou kunnen gaan teruglopen, zou de binnenlandse consument het groeistokje moeten overnemen (ons kabinet heeft namelijk in haar oneindige wijsheid vastgesteld dat alle Europese landen zich via export uit het recessie-moeras moeten trekken; eh... wie gaat dan Nederlandse produkten importeren?).

Maar de Nederlandse consument gaat niet zoals de Duitser geld uitgeven, maar sparen. Niet alleen via gewone spaarrekeningen en deposito's (in 2011 met 14 miljard toegenomen tot 358 miljard), maar ook via meer levensverzekeringen (in 2011 met 30 miljard toegenomen tot 181 miljard). Nu is sparen een goede zaak, sterker nog, besparingen staan aan de basis van elke reële economische groei. Bedrijven kunnen hun investeringen financieren vanuit de besparingen en zullen willen investeren omdat ondernemers zullen veronderstellen dat die besparingen ooit tot bestedingen zullen leiden (zie hier voor een mooie analyse op 00:07). Maar dan sparen consumenten hun excess-inkomen en houden bestedingen op peil ('residueel sparen'). Wat we nu gaan zien is angstsparen: stoppen met consumeren en zoveel mogelijk opzij leggen voor die inktzwarte toekomst. Waarom anders geld wegzetten tegen rentetarieven die na inflatie praktisch niets opbrengen?

Ik vind het niet vreemd. Politici volgen gedwee het CPB dat ons bang maakt met uitspraken als 'Nederland beleeft de grootste crisis sinds de jaren '30'. De media kunnen er ook wat van. Elke dag worden we getrakteerd op van Liempt van BNR, die als slippendrager van 'zwarte brillemannetje' de Kort, ons de stuipen op het lijf jaagt. Kijk eens naar deze tabel: het werkloosheidspercentage, een zeer goede indicator voor pessimisme onder consumenten, was in de nasleep van de oliecrisis gestegen tot 12%. Dat is pas crisis. Grootste crisis sinds de jaren '30? Waar zijn de eindeloze rijen voor de arbeidsbureau's (ik zie ze nu alleen voor de Apple-stores) en dansmarathons à la "they shoot horses, don't they" heb ik nog niet gezien. Demagogisch? ja, maar niet minder dan al die zwartkijkers.

Onze overheid weet ook wel raad met de angstspaarders. Ik hoor het Rutte nog zeggen tijdens de verkiezingsstrijd (op 1:55) en opnieuw bij de Popperlezing: 'weg met de molton-overheid'. 'Burgers moeten weer eigen leven inrichten en eigen keuzes maken'. Maar ondertussen al het risicobesef bij spaarders onder de moltondeken vegen. Leve de 'Depositogarantie-geluksmachine': uw overheid betaalt bij failliet van uw bank, u kunt rustig gaan slapen.

En dat terwijl in de rest van de economie het risicobesef volop is teruggekeerd. Banken zijn bezig in recordtempo te 'deleveragen' en in de kredietverlening worden de soliditeitseisen opgeschroefd. Consumenten gaan hun hypotheekschuld terugbrengen. De toezichthouders stellen schuldplafonds in.

Consumentenvertrouwen is een raar fenomeen. Het speelt een factor van betekenis, maar lijkt ongrijpbaar. Het is alleen geen irrationele 'animal spirit' zoals Keynes nog dacht. Individuele consumenten reageren op zaken die zij belangrijk achten (zoals Cohen: 'bestaat mijn baan straks nog?') en dan gaan emoties een rol spelen. Maar consumenten kijken blijkbaar ook altijd vooruit naar de horizon. Alle reden dus om realistisch te zijn en de zaken niet de put in te praten. Lees tijdens de vrije dagen tussen Kerst en Nieuwjaar het rapport van het Cultureel Planburau 'de sociale staat van Nederland 2011'. Twee passages van mijn kant. De Nederlander denkt dat het vooral slecht gaat met de buren! En Nederland scoort het laagst in Europa op de 'misère-index'. Ik wens u een optimistisch 2012.

Banken zitten wel degelijk op de blaren

2011-12-20T09:18:00.000+01:00

De bovenmeesters van de European Banking Authority hebben de rekenmachines opgeborgen en de resultaten van de laatste stresstesten gepubliceerd. Lastig om deze ambtenaren serieus te nemen. De eerste stresstest was het lachertje van 2011. Iedereen was geslaagd, op een paar notoire lastpakken na die toch al waren opgegeven. Het leek InHolland wel. Tot Dexia, nr. 11 op de lijst, omviel en bleek dat de rommel-leningen aan Griekenland voor het gemak niet waren meegenomen. En vorige week verklaarde DNB-directeur Knot (video op 70:00) dat bij de laatste stresstesten weer allerlei nep-eigen vermogen is meegenomen. Maar laten we vlak voor Kerst het glas maar eens halfvol i.p.v. halfleeg zien.

De Nederlandse banken komen goed uit de testen. ING, ABN AMRO en RABO hoeven geen additioneel kapitaal aan te trekken; alleen het kleine SNS Reaal moet 159 miljoen kapitaal aantrekken (peanuts in een tijd dat er alleen nog met miljarden wordt gerekend). Daarom is de afwaardering van RABO (AAA naar AA) door S&P is op minst discutabel; de afwaardering door Fitch ronduit belachelijk (RABO zou geen beursnotering hebben en dus geen toegang tot kapitaal). Ik val van mijn stoel. Denkt Fitch dan dat er op dit moment ook maar 1 belegger is die eigen vermogen van banken koopt? En Van Lanschot, Friesland bank, Binckbank en Triodos bank, zogenaamd geen 'systeembanken', zijn sowieso zonder enige staatssteun door de crisis gekomen. Het is dan ook absurd dat deze banken ook een bankenbelasting moeten betalen.

Over die staatssteun bestaan ook nogal wat misverstanden. Zo papegaait een columnist van NRC NEXT financieel geograaf van Engelen na (artikel 'het zijn de banken, sukkels') dat de Staat 150 miljard euro staatssteun heeft gegeven,"maar die subsidie vloeit volgens van Engelen niet terug naar de klant". Los van het feit dat er selectief werd gewinkeld in het bronartikel van DNB, is het niet juist, kijk maar eens hier.

Ik moet het Bos nageven, hij heeft tijdens de bankencrisis eind 2008 zijn rug recht gehouden en de zalvende woorden van Wellink weerstaan. Zoals zijn hoogste ambtenaar Gerritse zei: 'ík zit er voor de belastingbetaler en de banken moeten op de blaren zitten; er worden geen cadeautjes uitgedeeld'. De feiten.

(1) Kapitaalssteun ING 10 mrd (terugbetaald 7 mrd; boete en rente 2 mrd, rendement 17%). Staatssteun Aegon 3 mrd (terugbetaald 3 mrd, boete en rente 1,1 miljard,rendement 18,5%). Staatssteun SNS 0,75 mrd (terugbetaald 0,185 mrd, rendement 8,5%). (2) Overname ALT-A hypotheken van ING Direct USA: inmiddels is 40% afgelost tot 14 mrd; uiteindelijke resultaat nu nog niet bekend, maar de prognose (onder ede voor Commissie de Wit) is, dat de Staat er met winst uit zal komen. (3) Van de 200 mrd aan garanties op leningen is slechts 50 mrd opgenomen; er staat nu nog circa 41 mrd uit, hierop worden forse leenpremies betaald door de banken. En de Staat is een goede bankier, niemand kan zo goedkoop lenen als de Jager. (4) Aan de overname van ABN AMRO/Fortis Bank Nederland is inmiddels circa 30 mrd besteed; daarvan lijkt 15 mrd door het putje te gaan.

De Nederlandse banken zijn dus zeker niet uit de wind gehouden. Eurocommissaris Kroes maakte dit tijdens haar verhoor op ijzige wijze duidelijk. ING en ABN AMRO zijn door haar gekortwiekt. Jammer dat Bos in 2009 niet heeft geëist dat FBN en de oude ABN AMRO niet hadden mogen fuseren. Het had meer concurrentie gegeven. Daarnaast is de pure handel voor eigen rekening door de banken zeer sterk afgebouwd. Nu maar hopen dat de toezichthouders scherp blijven toezien dat groei van banken gelijk opgaat met het eigen vermogen van de banken. Met oud-ambtenaren Knot (DNB) en Gerritse (AFM), beide ervaring opgedaan in het oog van de storm, is de toon gezet.

Commissie de Wit (verslag dag 21): Balkenende, Wellink

2011-12-16T17:44:00.001+01:00

De laatste dag over de grote dossiers uit 2008. Morgen zien wij twee sprekers over de (mogelijke) lessen, maar vandaag mochten Balkenende en Wellink hun licht laten schijnen over de overname van ABN AMRO en FNB.

Eerst maar eens Balkenende. Het Financiele Dagblad had echt de allerbeste samenvatting van de ondervraging: "In Bos We Trust". Echt, treffender kan het niet gezegd worden!

Bos had de regie en niet de Regiegroep die in het leven was geroepen. Dit alles overigens met volledig instemming van Balkenende. Het verhoor was verder nauwelijks de moeite waard. Ik heb niets niets gehoord.

Wat betreft de koopprijs van 16,8 miljard voor ABN AMRO/FBN voer Balkenende 100% op Bos en in de 'ruzie' met DNB over wel of niet overnemen van de ALT-A koos Balkenende voor Bos. Uiteindelijk heeft Balkenende de deal met Leterme afgemaakt en wel binnen 15 minuten. Balkenende: "de Belgen vroegen 24 miljard; ik heb toen vrij ongezouten laten weten wat ik daarvan vond; waarom geen 17 miljard (vraagt de commissie drie keer), waarom 16,8? we vonden 17 teveel". Ook Balkenende wist niets van een afboeking van 6,5 miljard die later nog zou komen.

De laatste ondervraagde op donderdag was Wellink en dit maal over ABN AMRO. Het zou een hele, hele lange zit worden en eerlijk gezegd, we hebben niets opgestoken. Wellink heeft teveel dossierkennis en zoals de Commissie opmerkte 'een geheugen als een olifant'.

Bovendien was zijn thema "ik wist het niet en kon het niet weten". In deze column probeer ik Wellink's argumenten te ondergraven. Ook in een uitzending van Pauw & Witteman heb ik in een debat geprobeerd Wellink's rol als toezichthouder in een breder kader te plaatsen. Natuurlijk, de systeemcrisis kwam voor velen als een verrassing, maar mijn stelling is dat nu juist de toezichthouder de uitzondering moet zijn en dit soort zaken wel moet zien aankomen (er waren vele signalen) en op tijd maatregelen moet nemen.

Ook na het verhoor bleef bij mij de indruk achter dat DNB veel te dicht op de banken zat (ik weet het: dat is de taak van DNB) en soms daardoor soms niet al te streng optrad. Het verhoor van Wellink van vandaag ging over ABN AMRO. Wellink heeft in dit dossier wel vanaf het begin gewaarschuwd dat het opbreken van een systeembank grote risiso's met zich meebracht. Wellink nam soms geen blad voor de mond. Hij gaf aan dat hij zich vergist had in de soliditeit van RBS. En ook dat hij niet gezien had dat er bij ABN AMRO Londen in het handelsboek verliezen zaten van 17 miljard. Helaas ging de commissie hier niet verder op in. Het is voor mij een raadsel dat dit kon gebeuren en dat Wellink er mee weg kwam.

Wellink neemt een ambivalent standpunt inzake het hoofdtoezichthouderschap. Want DNB was de voornaamste toezichthouder op ABN AMRO in londen en op ING in de VS, maar heeft in beide dossiers de grootste verliezen niet gezien. Toch stelt hij dat BNP paribas ABN AMRO niet mocht overnemen omdat dan het toezicht van DNB op ABN AMRO van een lagere orde zou zijn (tsja). En dus mocht BNP Paribas geen overname doen ("nu niet, straks").

De commissie ging lang en diepgaand in op de case van de verdwenen 6,5 miljard. Zij kwam niet verder. Ook Wellink ging er van uit dat de spreadsheets klopten: in de 16,8 miljard zou alles moeten zitten. Hij vraagt de commissie om een onderzoek te doen en dan met name adviseur Lazard op te roepen.

Gedurende de verhoren is gebleken dat er een fundamenteel verschil van mening is tussen DNB en MvF over de wijze waarop steun moet worden gegeven aan banken. Het ministerie vond dat het overnemen van slechte leningen niet kon en dat kapitaalssteun met flinke winst zou moeten terugkomen, zelfs als dit de banken in een lastig parket zou kunnen brengen ( Gerritse: banken moeten op de blaren zitten).

Wellink zou op een gegeven moment zelfs Balkenende gebeld hebben om de klagen over de harde houding van Bos en zijn ambtenaren. Balkenende kon het zich allemaal niet herinneren en ook Wellink ontkende in het eerste verhoor. Vandaag kwam hij er 'een beetje' op terug. Hij had wel met Balkenende gesproken, maar 'over een geheel ander onderwerp' en toen was dit onderwerp ook toevallig te sprake gekomen. U mag uw eigen oordeel vellen!

Commissie de Wit (verslag dag 20)

2011-12-13T18:55:00.001+01:00

Vandaag eindelijk spanning in de zaal. Mevrouw Kroes was vrijwillig naar de kamer gekomen (dat liet zij duidelijk blijken), maar had helemaal geen zin om 'verantwoording' af te leggen. De sfeer was bij tijd en wijle ijzig te noemen. Ondervrager Grashoff zei een aantal malen "u gaat die vraag niet benatwoorden' en liet echt lange stiltes vallen, maar kroes knipperde niet eens met haar ogen. Top-TV!

Kroes had overigens twee goede redenen om niet teveel te zeggen. In de eerste plaats is zij als eurocommissaris gebonden aan een zwijgplicht. In de tweede plaats heeft ING een rechtszaak aangespannen tegen de beslissing van Kroes om zeer zware herstructureringsmaatregelen te nemen in ruil voor de staatssteun (en dan mag je ook niet te veel zeggen).

Toch zei Kroes genoeg. Toen de commissie vroeg naar de verschillen tussen de Franse banken en Nederlandse banken, gaf Kroes aan dat er in Nederland een paar 'buitengewoon zieke appels' waren. Kroes doelde specifiek op businessmodellen die niet deugen. Hierbij staat centraal of een bank staatssteun krijgt die hoger ligt dan 2% van de risicogewogen activa. Niet geheel duidelijk werd of de Franse banken niet in staat werden gesteld door overheidssteun om 'naar die 2% toe te werken'.

Kroes maakte wel heel duidelijk dat zij er was voor mededinging en dat voor haar het belang van een vrije markt met voldoende concurrentie in principe belangrijker is dan het redden van banken. Meespeelt dat banken die geen staatssteun hebben ontvangen, niet een concurrentienadeel mogen krijgen (m.n. RABO natuurlijk).

Kroes kon en mocht niet veel zeggen over ING en Alt-A. Er waren een paar saillante punten. Kroes hamerde erop dat het zware herstructueringspakket een eigen voorstel van ING was (zij zei: "niet wij, zij"). Grashoff vond dat moeilijk te begrijpen. Kroes zou wel erg passief zijn geweest. Beetje voor beetje kwam er toch wel uit dat Kroes een bepaald minimumpakket in gedachte had. Kroes was ook zeer aarzelend over de vraag of zij eigen onderzoek had gedaan naar de ALT-A portefeuille (zij heeft nl. ruim 1 miljard extra maatregelen geeist). Kroes gaf aan dat het onderzoek niet uit de losse pols was gedaan (tsja, dat zou ik ook denken, maar de indruk die achter bleef was dat dat diepgaande onderzoek zoals Dynamic Credit heeft gedaan, niet door de Europese Commissie is gedaan).

Wat betreft de overname ABN AMRO/Fortis en de Remedy was Kroes glashelder. Europa gaat boven lidstaat en dus ook boven een DNB standpunt. Het is een dilemma: prudent bankenbeheer versus mededingingsregels. Kroes: ik houd mij aan de regels van het verdrag . En de HBU was geen 'vreselijk deal'. De verkoop van HBU was al voorgedragen door Fortis in de fase waarin Fortis ABN AMRO wilde kopen. Deze remedy was noodzakelijk. Kroes wilde perse een vierde partij in Nederland om de concurrentie te waarborgen. Dat met name de verkoop van HBU aan Deutsche Bank zo lang heeft geduurd, lag niet aan Kroes, maar aan DNB die weigerde een verklaring uit te geven (dat is hun probleem!).

De tweede ondervraagde was oud Minister van Financien, Bos. Als 1 ding de afgelopen vier weken is duidelijk geworden dan is het dat Bos een leidende rol had in alle dossiers. Bos was gehoord over de staatssteun aan ING, vandaag kwam het DGS en ABN AMRO aan de orde.

Bos was duidelijk over ingrijpen in DGS. Alles draaide om bezweren van paniek en die zag Bos. Zelfs de kleinste bank (dus Icesave) zou een blinde paniek kunnen veroorzaken en dat was in die periode volstrekt onverantwoord. Bos gaf aan dat Wellink achter de beslissing stond om DGS te verhogen EN Icesave spaarders ook te garanderen (was niet noodzakelijk). Overigens werd opgemerkt dat de 'topping-up" , waardoor Icesave onder DGS van Nederland kwam te vallen, een bedrijfsfoutje was van DNB.

De Commissie de Wit had heel veel aandacht voor de vraag hoe de prijs van 16,8 miljard voor de Nederlandse delen van Fortis tot stand is gekomen en of deze prijs niet te hoog was.

Het uitgangspunt van Bos en dit werd zijn verdedigingslinie is dat de Staat eigenlijk niet ABN AMRO en FBN kocht, maar financiele stabiliteit (m.a.w. voorkomen van de ineenstorting van bankwezen). Daarmee werd de uiteindelijk betaalde prijs van ondergeschikt belang. Niettemin, de Commissie wilde toch naatje van de kous weten.

Bos werd relatief laat op de hoogte gebracht van de problemen. Het MvF heeft in 'vredestijd' geen zicht op individuele instellingen (echter vanaf 2 juli wel, na gesprek met wellink, die hij gedurende het verhoor blijft steunen!).

Bos gaf aan dat de relatie met de Belgische toezichthouder zeer verstoord (geen informatie, zeer boze telefoongesprekken). Bos verhaalde hoe hij pas op zondag in het eerste reddingsweekend echt vernam dat de Belgen aanstuurde op nationalisatie. Op zaterdag had Bos een telefoongesprek met Reynders, zijn tegenhanger, die toen niets zei over de plannen. bizar, vond Bos. Op dit moment viel Bos even uit zijn rol. "totale onzin, met alle respect",zegt Bos over suggestie dat hij de rol zou willen hebben van 'arme Nederlanders die overal buiten staan.

Bos bevestigt wel het gesprek met Lagarde, waarin duidelijk werd dat BNP Paribas geen vergunning krijgen voor overname ABN AMRO. Ook bevestigde hij dat Kroes geen zwaarwegende bezwaren zou opwerpen als ING een bod zou uitbrengen op ABN AMRO (wel apart: dit is de nationale oplossing!).

Vervolgens ging het lang over de prijs van 16,8 miljard en de vraag of de Staat niet teveel betaald heeft. Bos merkte op dat er volledige overeenstemming was met Balkenende en Wellink over de volledige aankoop van ABN AMRO en FBN. s: 12 en 20 miljard en de belgen begonnen op 24 miljard

De spreadsheets van de experts (Lazard, MvF en DNB) wezen op een range tussen de 12 miljard en 20 miljard. Het was verder eigenlijk gewoon handjeklap. Vervolgens ging de Commissie een beetje de fout in. Mevrouw Nepperus raakte volledig verstrict in het cijfermateriaal, waardoor Bos op betrekkelijk eenvoudige wijze de valkuil van de ontbrekende 6,5 miljard kon omzeilen. En dat is vervelend want de Commissie heeft de afgelopen weken langzaam naar dit moment toegewerkt. Functionarissen van MvF en DNB hadden tegenstrijdige verklaringen afgelegd. Bos vertelde dat hij dacht dat ALLE informatie (dus ook de onderkapitalisatie van Fortis) was meegenomen in de spreadsheets. Feitelijk legde hij de schuld bij Lazard.

Tot slot nog wat wijze lessen van Bos voor de toekomst. Splitsen van een systeembank: liever niet, maar Bos zei ook dat anders de enorme schulden van ABN AMRO bij de Staat terecht zouden zijn gekomen. Daarnaast wees Bos er terecht op dat de commissarissen (van ING en Fortis) zwak waren. Bos stelde vraagtekens bij de ongebreidelde groei van banken en vatte de Wet Financieel Toezicht aardig samen: Regel 1: Als u niks hoort is het goed. Regel 2: Als u wel iets hoort is het te laat.

Wellink: "ik heb het niet gezien"

2011-12-13T10:25:00.001+01:00

De Commisie de Wit is klaar. Vijf weken lang zijn deskundigen, ambtenaren Ministerie van Financiën, DNB-mensen, ministers, parlementariërs en bankiers doorgezaagd over de crisis uit 2008 waarbij ABN AMRO en Fortis bank Nederland werden gekocht door de overheid, ING, Aegon en SNS kapitaalinjecties kregen, het risico op de rommelhypotheken van ING Direct USA werd overgenomen en de Staat 200 miljard aan garanties afgaf.

Allesoverheersende zinssnede: "we hebben het niet gezien en we hadden het niet kunnen zien". Voor iedereen was de val van Lehman een 'waterscheiding', die de wereld dramatisch veranderde (op deskundige Sweder van Wijnbergen en oud-AFM baas Hoogervorst na dan). Is het echt zo? Of is het met de kennis van nu lekker gemakkelijk om Lehman de schuld te geven? Dat de val van één bank in zeer korte tijd heel veel banken in de problemen bracht, zal zeker voor veel betrokkenen als een verrassing zijn gekomen, maar de voortekenen waren 'loud en clear'. Ik kan mij de ontreddering van ministers en ambtenaren van Financiën voorstellen als zij binnen 1 maand "icoon en grootste Nederlandse financiële instelling ING' zien veranderen van 'jager' (ING deed bod op ABN AMRO na failliet Fortis) in 'prooi' (10 miljard steun).

Van toezichthouder DNB mag meer verwacht worden. Wellink liet er tijdens zijn verhoren geen twijfel over bestaan. De zeer hoog opgeleide medewerkers van DNB (ik denk de hoogste professoren-dichtheid in Nederland) hebben heel hard gewerkt en zaten er echt bovenop ("de werkgroep Pecunia heeft wel 72 keer vergaderd"). Ik heb mijn twijfels.

Twee voorbeelden.

Op de vraag van de Commissie wat er was gebeurd als ABN AMRO niet was overgenomen door Fortis, gaf Wellink het antwoord. "In periode 2007-2009 had ABN AMRO Londen 17 miljard verlies geleden". " En als u mij vraagt, hebben we dat gezien? dan is antwoord nee". Maar wel het hoofdtoezichthoudersschap opeisen over ABN AMRO en dan BNP Paribas afserveren als mogelijke koper.

Maar ook de crisis op de Amerikaanse woningmarkt met alle gevolgen voor ING heeft DNB niet voorzien. Het verhoor van de toezichthouder op ING bij DNB, Kleijwegt, was onthutsend. Men was trots op het businessmodel van ING Direct USA en men vertrouwde bijna blindelings op credit ratings. Toch waren in 2007 al vele signalen (hieren hier) aanwezig dat de markt voor 'subprime en ALT-A' kapot ging. Kunnen Wellink en Kleijwegt nog eens naar deze video kijken en dan met droge ogen nogmaals zeggen dat niemand het zag?

In februari 2008 stopte ING met uitbreiden van de portefeuille. Kleijwegt kon zich onder ede niet herinneren dat DNB daar een rol in speelde. In juni kwam er een 'aanwijzing' van Amerikaanse toezichthouder! Maar voor Wellink drong de ernst pas door na val Lehman in oktober. Maar toen was leed al geschied. ING had 6,5 miljard aan eigen vermogen teruggegeven aan aandeelhouders en moest aankloppen voor staatssteun.

Maar veel fundamenteler is dat DNB (en Wellink als belangrijke man in het 'Bazels Comite') zich de afgelopen jaren in slaap heeft laten sussen door de banken en het eigen vermogen hebben laten slinken tot het niveau van een 'uitgemergelde ' bank (citaat Hoogervorst). De nieuwe DNB-man Knot zei het gisteren onder ede: "we hebben ons voor de gek laten houden". En Knot was over meer duidelijk. Ook bij de laatste stresstesten van de banken is er volgens Knot (video op 70:00) weer allelei nep-eigen vermogen meegenomen.

En nu? Hebben DNB en de Minister er iets van geleerd? Knot en De jager waren gisteren positief voor de Commissie de Wit. Ik ben sceptisch en wacht de discussie over 'kleinere banken' (advies van Bos) en het afschermen van activiteiten af. Tot dat moment houd ik de regels van het depositogarantiesysteem goed in de gaten.

Commissie de Wit (verslag dag 19)

2011-12-07T09:49:00.001+01:00

Vandaag een bewindspersoon die nu niet direct hoog op mijn lijstje zou staan: vice-premier Rouvoet. Immers tijdens de verwikkelingen rondom ABN AMRO en ING is zijn naam niet gevallen. Ik was dus wel benieuwd wat Rouvoet te vertellen had over deze zeer hectische tijd.

Het was een kort verhoor en eerlijk gezegd hebben we niet veel gehoord. Maar daar gaf Rouvoet een uitstekende staatskundig zeer goed onderbouwde reden voor. Kennis van het staatsrecht heeft Rouvoet en hij genoot duidelijk van zijn moment in de schijnwerpers en gaf uitvoerig college over de werkwijze van de ministerraad.

Overigens begon Rouvoet met de vaststelling dat ook hij door de val van Lehman verrast werd. Tot de val van Lehman werd er maar in zeer algemene termen over de crisis gesproken, ook in de zogenaamde 'zeshoek' waar Rouvoet als vice-premier deel van uitmaakt.

Er waren twee gremia waar volgens Rouvoet gesproken werd over de crisismaatregelen van Nederland: in de Ministerraad en in de Regiegroep. In beide gremia werd niet geklaagd over de crisismaatregelen van Bos en was goedkeuring voor het feit dat Bos als vakminister, met de steun van Balkenende het initiatief nam. In de ministerraad was de kans om uitvoerig vragen te stellen.

Roevoet gaf aan dat er 'iets in de lucht hing' , maar er werd niet gesproken over concrete zaken. De geheimhoudingsplicht verhinderde dit. Op vrijdag 26/9/2008 heeft Bos de ministerraad ingelicht over aanstaande redding Fortis, dus 1 dag vóór het 1e reddingsweekend. Op 30/9 zou de Financiele Zeshoek bij elkaar komen en zou Roevoet worden bijgepraat. Voor hem voldoende.

Rouvoet is dan ook niet gebeld toen op zondag besloten werd om 49% van ABN AMRO en FBN te kopen. Voor Rouvoet is het duidelijk: de minister-president moet bepalen of en zo ja welke vakministers hij inlicht over ingrijpende maatregelen. Dat zou je kunnen omschrijven als het 'need to know ' principe.

Ook in de Regieraad was deze taakverdeling. De Regieraad had NIET de regie; het was een 'bijpraat'groep. Rouvoet had daar geen probleem. Het voornaamste doel was 'aangehaakt' te blijven (dus informatieuitwisseling; over concrete banken werd niet gesproken).

Rouvoet was op de hoogte van de nationaliseringswet. Dit voorstel is uitvoerig besproken in de Ministerraad.

Kortom, Rouvoet kon niet al te veel toevoegen aan de kennis over de crisistijd eind 2008, maar kon daar goede redenen voor aanvoeren.

Het Verdrag van Assen

2011-12-06T11:23:00.000+01:00

Wat een land! Op dinsdag opent het Journaal met de belangwekkende opmerking dat ganzen het vliegverkeer op Schiphol in gevaar brengen. Dat is gevaarlijk, een tweede Bijlmerramp willen we niet. Ik zou zeggen afschieten, vangen,verdoven, vrijwillige vogelverschikkers laten figureren in een weiland, opeten: alles mag, als het maar onderwerp nummer 5 is in het journaal. Dat er zoiets als een eurocrisis aan de gang is, dat mogelijk een paar grote Europese banken in de problemen komen, dat Italië nu tegen 8% moet lenen, dat zelfs Duitsland moet leuren met obligaties, dat Nederland afstevent op een zware recessie als de euro 'valt' (en ja, dat in Iran 'iets' aan de hand is), het is allemaal tweederangs nieuws. Logisch hoor als de Minister van Financiën, de Jager, op maandag ons via twitter deelgenoot maakt van een zwaar werkbezoek in Assen.

Zouden de Jager en Rutte zich realiseren dat Nederlanders echt nerveus aan het worden zijn? Dit soort twitterboodschappen zie ik steeds vaker opduiken. En het zijn niet alleen de anti-Europa aanhangers, ook de 'eurofielen' zien het licht aan het einde van de tunnel langzaam doven.

Een klein (voorspeld) Grieks probleem uit 2009 volledig laten ontsporen. Vervolgens de banken niet dwingen (men koos voor vrijwillige bijdrage) om per direct slechte leningen af te waarderen en extra kapitaal aan te trekken, waardoor er vanuit de banken 'plotseling' paniekverkopen kwamen, aangespoord door speculanten die hun kans zagen om mee te liften. En de 'besmetting' was een feit. Zo krijg je zelfs een solvabele economie als Italië op de knieën. Vind je het gek dat nietszeggende nieuwberichten die melden dat er in een 'goede sfeer' vooruitgang is geboekt worden, voor kennisgeving aangenomen.

Niets is slechter voor het vertrouwen van burgers in de politiek als voortdurend 'grote plannen' op nog 'belangrijker toppen' worden gepresenteerd, waar vervolgens geen invulling aan wordt gegeven. Goed voorbeeld is het 'noodfonds EFSF' . Als een burger al snapt wat het is dan weet die burger dat het eigenlijk minimaal 1000 miljard groot moet zijn, maar dat het vooralsnog leeg is, omdat geen enkel Europees land er als eerste geld in wil stoppen. En dan wel denken dat de Chinezen dat gaan doen. Dat is toch volstrekt ongeloofwaardig.

Tijd voor actie! En dat begint met ophouden voortdurend nieuwe deadlines vast te stellen. Verlaag de verwachtingen, doen ze op de beurs ook. Zeg dat er op 9 december slechts kleine stapjes zullen worden gemaakt. Laat die mooie vergezichten over Europa maar even zitten. En begin met de speculanten de wind uit de zeilen te halen zodat de rente's in Italië en Spanje dalen, zodat deze landen zich weer normaal kunnen financieren en een aanvang kunnen maken om hun schuld terug te betalen. En dat is simpel: de ECB hoeft alleen maar te zeggen dat zij ongelimiteerd staatsobligaties zal kopen. Iedere belegger weet dat je het verliest van de ECB. En het moet onverwacht zijn, net als de gecoördineerde ingreep van de Centrale Banken deze week. Beleggen is soms irrationeel: een lagere rente is een reden om te kopen!

Het pappen en nathouden van politici moet stoppen. Sarkozy lijkt het te begrijpen. In zijn toespraak in Toulon durfde hij onpopulaire maatregelen aan te kondigen. En Merkel roept dat oplossen van de crisis echt niet met een pennestreek is opgelost. Kleine stapjes om een groot probleem op te lossen: het zou zomaar het Verdrag van Assen kunnen zijn!

Commissie de Wit (verslag dag 18)

2011-12-06T11:22:00.001+01:00

Op dag 18 van de Commissie de Wit kwam eerst de hoogste ambtenaar op Ministerie van Financien aan het woord, Gerritse, en vervolgens zijn toenmalige baas (ex) Minister Bos. Gerritse was al eerder verhoord en was toen open over de beweegredenen van het Ministerie inzake steun aan banken, met name ING. Vandaag ging het vooral om ABN AMRO.

De commissie vroeg eerst naar het toezichtskader. DNB had voorkeur om hoofdtoezichthouder te zijn voor NL onderdelen van Fortis te zijn, maar dat werd de Belgische toezichthouder. In juli 2008 werden de problemen bij Fortis duidelijk. Wellink heeft toen zijn zorg geuit aan minister Bos, met name over gebrek aan informatie vanuit Belgie. Gerritse gaf aan dat het MvF in Belgie al helemaal geen rol speelde; het was het Belgische kabinet dat de zaken regelde. Er was dagelijks contact tussen Bos en Wellink, waarbij centraal stond de opmerking dat ABN AMRO niet opnieuw de dupe mocht worden.

Uiteindelijk heeft dit ertoe geleid dat Bos een veto heeft uitgesproken over een mogelijke overname door BNP Paribas. DNB en Bos wilden niet dat ABN AMRO weer onder toezicht kwam van een buitenlandse toezichthouder. Bos heeft dit volgens Gerritse in een rechtstreeks gesprek met Lagarde (minister van financien) medegedeeld. In eerste instantie is getracht een oplossing in de private sfeer te zoeken, dat was via ING.

Gerritse maakte duidelijk dat toen ING geen optie meer was (Gerritse was verbaasd dat het 'icoon' ING zo snel in de problemen was gekomen), men eruit moest komen, feitelijk tegen elke prijs (de bandbreedte lag tussen de 13 miljard en 20 miljard). De deal moest doorgaan, de prijs was secundair. Volgens Gerritse zouden anders de gevolgen desastreus zijn. Men koos voor de relatief eenvoudigste weg: elk land zou 49% deelnemen in de banken in het desbetreffende land (hierbij volgde Nederland de Belgen en Luxemburgers). Op 30 september werd duidelijk dat de 49% oplossing niet zou gaan werken (o.a door zware koersval ) en werden er twee teams bij MvF samengesteld: team 1 'goedschiks' en team 2 'kwaadschiks'. Nationalisatie kwam ook in beeld.

Vervolgens ging de ondervraging over de uiteindelijk betaalde prijs. Hierbij stond niet zozeer de 16,8 miljard centraal, maar twee posten, beide groot 6,5 miljard, die later duidelijk werden voor de buitenwereld en de totale overnamesom van ABN AMRO flink hebben verhoogd. De commissie wilde graag weten in hoeverre de onderhandelaars (MvF en DNB) op de hoogte waren.

Gerritse stelde dat hij ervan uit ging dat na overname van ABN AMRO en FBN beide banken voldoende gekapitaliseerd zouden zijn. Dat bleek later niet zo te zijn. DNB bleek een veel hoge solvabiliteit (10,5%) te eisen en dat was niet het geval. Er moest dus geld bij. Deze bijstorting van 6,5 miljard is gerealiseerd door vreemd vermogen om te zetten in eigen vermogen (Bos zou dit later een technische omhanging noemen, die de schatkist niets zou kosten; Gerritse zei echter wel: "dat dit geld nog wel terug moet komen").

Daarnaast was er een afboeking van badwill van 6,5 miljard. Hierover is veel onduidelijkheid geweest. Gerritse maakte duidelijk dat hij er vanuit ging dat deze 6,5 miljard bekend was en verwerkt zat in de 16,8 miljard. Hij legde de bal daarvoor bij de adviseurs van de Staat, Lazard. De uiteindelijke informatie is van DNB afkomstig. Gerritse suggereerde dat DNB haar eigen bankpresident Wellink niet goed heeft voorgelicht over deze afboeking!

Gerritse mocht ook nog de vraag beantwoorden over de 'voorkennis' van APG. Die vraag moest hij beantwoorden in zijn huidige functie als baas van de AFM. APG had van Wellink gehoord dat ING wellicht Fortis zou overnemen en dat ING extra kapitaal nodig had (en of APG als aandeelhouder van ING en Fortis geinteresseerd was). Gerritse zei dat dit is toegestaan, maar dat APG dan geen handel meer mag bedrijven in ING en Fortis. Het is niet duidelijk of APG zich aan deze afspraak heeft gehouden.

Vervolgens kwam Bos in actie. Als Minister van Financien was hij betrokken bij ALLE onderwerpen die de commissie onderzoekt: overname ABN AMRO, 20 miljard voor staatssteun, 200 miljard voor garanties op leningen, verhogen DGS. Vandaag ging het om de staatssteun aan ING.

Het was een 'makkie' voor Bos. Dat heeft te maken met het dossier. ik vermoed dat Bos het a.s. woensdag lastiger krijgt bij behandeling van ABN AMRO. Bos maakte direct duidelijk hoe hij in het dossier zat.

Ook Bos had de systeemcrisis niet zien aankomen (Wellink ook niet) en tijdens een IMF meeting had niemand Bos gewaarschuwd voor naderend onheil. Verder maakte Bos 100% duidelijk dat hij voer op het kompas va DNB. Zo stelde hij op de vraag wat nu 'een in de kern gezonde bank is' (alleen dan staatssteun) het volgende: "een in de kern gezonde bank is een bank waarvan DNB vindt dat die bank in de kern gezond is".

Natuurlijk heeft Bos hierin gelijk. DNB is verantwoordelijk voor bankentoezicht (liquiditeit en solvabiliteit), het MvF komt pas in beeld als er belastinggeld ingezet moet worden. In die zin is de opmerking van Bos dat hij pas begin oktober 2008 hoort dat ook ING problemen heeft, niet vreemd.

Wat mij wel stoorde is dat Bos zich regelmatig verschuilde achter de rug van Wellink. De samenwerking was dan ook zeer goed. Dit is opvallend omdat op ambtelijk niveau is aangegeven dat de samenwerking tussen DNB en MvF niet altijd goed liep. Dit bleek bijv. bij het plan van Ter Haar (MvF); dit Europese plan voor een noodfonds voor banken in de problemen vond DNB maar niets. Bos wist dit, hij gaf aan dat Brouwer (DNB) liep te 'briesen' over dit plan. Bos maakte ook duidelijk dat hij naar de hoofdlijnen van steunaanvragen keek; het was vervolgens aan DNB om vervolgafspraken te maken.

Er lag wel een principieel verschil van mening. Het ministerie heeft een duidelijke voorkeur voor kapitaalssteun (met rente terug te betalen), terwijl DNB liever zag dat de slechte leningen (ALT-A) van de balans werden gehaald. De visie van Bos was duidelijk: "we gaan niet met belastinggeld de bank bevrijden van een groot probleem".

Volgens Bos heeft ING twee problemen op tafel gelegd: een kapitaalstekort en de ALT-A portefeuille. Het ministerie had nog een reden om niet te gaan voor de ALT-A route: men kon de risico's van de portefeuille niet goed intschatten. Dit zei Bos: "betitel het zoals u wilt (niet willen, of niet kunnen), ik vond het niet te verantwoorden".

Uiteindelijk bleek de kapitaalssteun van 10 miljarden niet voldoende en werd alsnog een transactie gesloten om ING te bevrijden van de ALT-A hypotheken. De commissie vroeg aan Bos of die eerste transactie eigenlijk wel zinvol was geweest. Bos reageerde getergd: "hoe had u mij ondervraagd als ik zonder enige kennis van de ALT-A portefeuille 20 miljard belastinggeld had weggegeven".

Bos was duidelijk dat de tweede steunoperatie een definitieve oplossing zou moeten zijn, daarom ook onderzoek naar nationalisatie (er lag een nationalisatiewet klaar). De commissie vroeg aan Bos of hij niet te begripvol was voor DNB, het onderzoek naar de risico's van de ALT-A door DNB kwam pas laat op gang; uiteindelijk heeft de Staat Dynamic Credit gevraagd een analyse uit te voeren. Bos had begrip voor standpunt Wellink: DNB gaat over gezondheid banken en mag een 'streep in het zand trekken'! Gerritse had eerder verklaard het als een 'nederlaag' te zien dat uiteindelijk die ALT-A portefeuille moest worden overgenomen.

Bos gaf aan dat hij nog altijd 100% achter de maatregelen staat. Sowieso was Bos blakend van zelfvertrouwen. Hij is van mening dat aan de markt altijd een helder signaal moet worden gegeven. Om die reden was het garantiefonds ook 200 miljard groot: het was een 'bazooka'. En passant gaf hij de huidige regeringsleiders het advies om ook nu een bazooka in te zetten! Op de vraag of het verstandig was destijds te zeggen dat de garantieregeling 'geen enkel risico' opleverde voor Staat, zei Bos : "Vond ik verantwoord en noodzakelijk risico; ik straalde bewust overdreven vertrouwen uit". Bos 'baalde' (zijn woorden) ervan dat Leaseplanbank in aanmerking kwam voor steun.

De commissie was geinteresseerd in het mandaat van Bos. Hij gaf aan dat hij van Balkenende de vrije hand had gekregen. Hij kon zich niet herinneren of vice-premier Rouvoet was geinformeerd. Dat de Kamer niet altijd op tijd werd geinformeerd, dat was bijna onvoormijdbaar. Om die reden heeft hij ambtenaren gevraagd logboeken bij te houden. Bos vermoedde dat er wel een parlementaire enquete zou volgen.

Commissie de Wit (verslag dag 17)

2011-12-05T08:02:00.001+01:00

Voor de media lijkt vrijdag 2 december 2011 de dag te zijn dat de Commissie de Wit echt van start is gegaan. De verhoren van Zalm en Wellink werden rechtstreeks op Nederland 1 uitgezonden en ikzelf mocht bij 'Pauw & Witteman' verslag doen van deze dag.

Ik weet niet hoe hoog de verwachtingen waren van de media, maar mij viel het allemaal wat tegen. Zalm kon weinig zeggen over de problematiek (hij kwam pas in beeld nadat ABN AMRO en FBN waren gekocht door de Staat) en Wellink is te gewiekst om zich te laten 'pakken' door de Commissie.

Eerst maar even Zalm. Zoals altijd oogde Zalm uiterst nerveus. Hij gaf aan dat het een complexe klus was. Op een zeker moment had Zalm 4 petten op, maar als flipperaar-expert was dat geen probleem voor Zalm.

Zalm vond de betaalde prijs van 16,8 miljard niet teveel. Het is geen belegging geweest! Er moest snel besloten worden met weinig concrete informatie. Wel zei Zalm dat de boekhoudkundige actie van Bos, de afboeking van de goodwill (6,5 miljard) gezien moet worden als staatssteun. De Staat moest die 6,5 miljard ophoesten, omdat anders de bank niet voldoende gekapitaliseerd zou zijn. In dit verband zei Zalm dat Santander eigenlijk het grootste risico liep. Deze bank had 10 miljard in het consortium zitten en kon dat niet zomaar eruit halen.

Zalm was boos over de Remedy: dat was de verkoop van HBU aan Deutsche bank (Fortis wilde geen kantoren verkopen omdat anders ABN AMRO te machtig in de fusie zou worden). Het was een slechte deal voor ABN AMRO, met name het 100% garanderen van alle kredieten (dit laatste is enigszins teruggedraaid). Toen de commissie vroeg of het niet mogelijk was een andere, betere afspraak met de Europese Commissie te maken, zei Zalm: " uitgesloten, de Europese Commissie is net als het Vaticaan" . Volgens Zalm is ABN AMRO niet vriendelijk behandeld.

De commissie informeerde ook nog wat ABN AMRO nu waard is. Zalm was vol lof over het de medewerkers en het harde werken (enz. enz.). Hij trof zelfs 'dienstige bankiers' aan. Zalm maakte echter ook duidelijk dat de Staat zeer waarschijnlijk verlies gaat maken op de deal. Zalm had het over een k/w van 5 (voor private banks iets hoger, laten we zeggen 7). Zelfs met een winst van 2 miljard (optimistisch) geeft dat een prijs van 10-14 miljard: even wachten dus maar met de beursgang, zou ik zeggen!

Tsja, en dan het hoofdgerecht: Wellink, de Bankpresident.

Het begon al bij het uitspreken van de eed. Het is de bedoeling dat de ondervraagde commissielid de Wit letterlijk naspreekt. Wellink had zijn eigen versie en moest echt tot de orde worden geroepen.

Al na 10 minuten ging Wellink in zijn bekende verdedigingsmodus. Natuurlijk had hij in Basel zwaar geijverd om het eigen vermogen van banken omhoog te krijgen. Maar Wellink's taalgebruik maakt van alles een klein probleem. Zo zegt Wellink: " kapitaal banken "iets" aan de lage kant...". En ruzie is nooit ruzie, maar een verschil van mening (professoren onder elkaar).

Wellink had volgens hem de liquiditeitscrisis, die over ging in de solvabiliteitscrisis wel gezien. Maar niet de systeemcrisis van najaar 2008. "Daarop hebben wij en niemand geanticipeerd. Begin 2008 konden we die niet zien". En dat bleef het mantra van Wellink, ook na 3 uur doorzagen en beuken van de commissie.

En wat heeft DNB hard gewerkt, dat we dat niet vergeten. Zo heeft de werkgroep Pecunia wel 72x vergaderd. En opnieuw 'Wellink: ' ik sta er versteld van hoe het kleine DNB dit allemaal kon doen.' Op een zeker moment zei commissielid Grashof: "nu weten het wel mijnheer Wellink hoe hard DNB heeft gewerkt".

De ondervraging ging vandaag over de staatssteun aan ING.

Wellink gaf duidelijk aan dat zijn belang de stabiliteit van het bankwezen is. Om deze reden was hij voorstander van overnemen van de ALT-A portefeuille. Wellink zei echter ook dat als ING Direct USA een portefeuille hypotheken koopt in de VS dan kunnen wij daar als DNB niet veel aan doen. Heel apart, want DNB is wel hoofdtoezichthouder op ING, ook in de USA (eerder zei DNB dat zij toezicht op Fortis lastig vond omdat men daar geen hoofdtoezichthouder was). Wellink gaf aan dat DNB niet in staat geacht mag worden om een bankbrede portefeuille in de VS te kunnen beoordelen.

Wellink ging op een zeker moment zo ver dat hij het businessmodel van ING Direct USA verdedigde, een mooi model. Geen woord over het feit dat men wellicht te hard was gegroeid (zei ING Timmermans), dat spaargelden werden gestopt in hypotheken (niet in staatsleningen), dat de rente op spaartegoeden wellicht aan de hoge kant was.

DNB kon echter leven met een kapitaalsteun 10 mrd omdat daarin ook buffer zat voor Alt-A; zoals bekend wilde DNB liever de ALT-A leningen van de balans hebben. Wellink vond wel dat het geeiste rendement aan de hoge kant was, maar dat is goed recht van minister omdat het om belastinggeld gaat.

Vervolgens ging het om de vraag waarom DNB heeft toegestaan dat ING eigen vermogen heeft teruggegeven. Wellink kon zich wel vinden in het argument van Hommen dat anders ING een vijandelijk bod had kunnen krijgen zoals eerder ABN AMRO (apart hoor: de markt is dus de baas). Dat ging niet vanzelf: Wellink werd onderbroken door Kosa Kaya; kunt u antwoord geven op een concrete vraag: snapt u beleid ING? antwoord: ja.

Naar mijn mening werd Wellink veel te weinig onder vuur genomen inzake het feit dat DNB had moeten zien dat de markt voor ALT-A aan het verslechteren was. Al in 2007 waren er duidelijke signalen. En zeker in 2008 (de Amerikaanse toezichthouder had in januari zelfs ING verboden nog verder te investeren). DNB ging af op opinie van rating-bedrijven inzake Alt-a (kreeg AAA rating!). En op de mening van Tilmant. Ik ben van mening dat DNB te snel overstag is gegaan met uitbetalen eigen vermogen aan aandeelhouders (zie hier mijn kritiek in beeld bij Pauw & Witteman). Stond DNB eigenlijk niet te dicht op de banken, zou mijn vraag zijn.

Wellink was nogal boos over de actie van Kroes en raadde ING aan een juridische procedure te starten.

Tot slot, een interessante clash! De commissie-De Wit denkt dat Wellink contact heeft gezocht met Balkenende. Hij zou hebben geklaagd over de harde manier waarop het MvF omging met staatssteun; het zou ING opnieuw in problemen kunnen brengen. Wellink kon zich het niet herinneren. Met dat antwoord nam Grashoff geen genoegen. ‘Heeft u ook niet op 20 januari 2009 met de premier gebeld?’ Wellink kon het zich opnieuw niet herinneren. ‘Misschien is er een telefoongesprek geweest, ik weet het niet.’ Hij spoorde de Commissie aan om dit uit te zoeken, ‘en vooral welke formulering er gebruikt is’ (bron FD). Donderdag komt Balkenende: dan horen we hier meer over. En die dag zien we ook Wellink weer terug.

Commissie de Wit (verslag dag 16)

2011-12-05T08:00:00.000+01:00

de commissie naast deskundigen en parlementariers vooral personen ondervraagd die op operationeel betrokken waren, maar niet direct eindverantwoordelijkheid droegen. De ondervraging van Gerritse, de hoogste ambtenaar op Financien, kwam in de buurt (en was direct buitengewoon interessant), maar het wachten is toch op Minister Bos.

Gisteren kwam echter Hommen op bezoek in zijn functie als Voorzitter van de Raad van Commissarissen van ING (pikant: hij is nu de CEO van ING) en daarmee zou de commissie een daadwerkelijke 'beslisser' achter de tafel hebben. Helaas voor ons zal de toenmalige CEO Tilmant (die door Gerritse werd afgeschiderd als een stuurloos en paniekerig figuur) niet gehoord worden. Hij komt niet.

De dag ving aan met een DNB-man, Brouwer, directeur Toezicht banken.

DNB had een werkgroep in het leven geroepen om onderzoek te doen naar de liquiditeitsproblemen bij systeembanken. Het project heette Tristan (what's in a name? Brouwer had het over een mooie opera van Wagner; ja, ja het was de eerste opera waarin gebruik werd gemaakt van niet-harmonische tonen; een voorbode van de nakende problemen?). Brouwer: de uitkomst was "erger dan we gedacht hadden" , met name bij Fortis. Hij zei echter direct dat DNB niet de hoofdtoezichthouder was op Fortis, dat waren de Belgen (onthoud deze uitspraak goed, als straks Wellink gaat praten over ING, dan zullen we iets anders horen!). Met andere woorden, DNB keek er naar en kon niets doen. Brouwer werd later geirriteerd toen commissielid Vermeij hierover doorvroeg " het lijkt wel alsof u denkt dat wij toezichthouder waren van Fortis". Hij vond de opmerking van Vermeij 'dat DNB pas in actie kwam toen het huis in brand stond' demagogisch. Ook Brugging (RABO) kreeg een trap na: "Bruggink stond niet op de loonlijst van DNB". Zoals bekend heeft Bruggink Wellink gebeld met de opmerking dat er wel erg veel geld van Fortis naar RABO kwam.

Brouwer gaf verder dat de banken de stresstesten van DNB veel te streng vonden. Ik had graag gezien dat de commissie op dat punt had doorgevraagd. So what dat de banken dat vonden, DNB is de toezichthouder en zij bepaalt wat streng is. Er is ook nog een Tristan2 gekomen. Het doel van Tristan 2 was om te onderzoeken hoe slechte activa uit de balans konden worden gehaald. Gerritse maakte duidelijk dat het MvF daar op tegen was. Het zou bij de staatssteun aan ING een bepalende rol gaan spelen.

Het verhoor met Brouwer over ING ging voornamelijk over de meninsgverschillen tussen DNB en MvF over wijze waarop steun zou worden gegeven. Brouwer bevestigde de lezing van Gerritse dat DNB een voorkeur had voor het overnemen van de slechte hypothekenportefeuille (ALT-A); het ministerie wilde alleen kapitaalssteun geven. Reden: de belastingbetaler moet geen eigendom worden van de fouten van ING en moet er ook nog wat aan kunnen verdienen. DNB heeft zich beklaagd over deze houding van het ministerie: het zou de solvabiliteit van ING nog verder in gevaar kunnen brengen.

Uiteindelijk ging DNB akkoord met de 10 miljard kapitaalssteun omdat dat ook verlichting zou geven voor de ALT-A portefeuille. Maar zo zei Brouwer: 'ik had een donkerbruin vermoeden dat dit niet voldoende zou zijn'. Uiteindelijk heeft het ministerie alsnog het risico van de hypotheken overgenomen (een 'nederlaag' zou Gerritse zeggen). Commissielid Koser Kaya trachtte er achter te komen in hoeverre Wellink in eindfase van de Alt-A deal erbij was betrokken. Brouwer kon zich niets herinneren ('was Wellink wel in het gebouw? misschien wel).

Brouwer was een van de zes mensen die op de hoogte was van de nationalisatie-optie ING: " ik heb de optie nooit serieus genomen".

Tot slot een klein meineed-probleemtje: Brouwer heeft Fortis-topman Jan van Rutte al op dinsdag 30/9/08 verteld dat NL werkte aan nationalisatie van de NL delen. Ook Kloosterman van Fortis vertelde de commissie dat hij het aan Van Rutte had verteld. Van Rutte heeft dit eerder ontkend.

De volgende ondervraagde was Hommen. Het werd een interessant verhoor! Ik ga beginnen met het einde van het verhoor. De commissie vroeg aan Hommen hoe het toch mogelijk was dat ING ergens in augustus 2008 nog een partij was die mogelijk Fortis zou overnemen, terwijl het bedrijf begin januari 100% aan het overheidsinfuus hing. Hommen wist het niet, de val van Lehman was voor hem 'een waterscheiding'. Hij had niet voorzien dat het zo snel zou gaan.

Goed, eerst Fortis. Hommen en ex-ING ceo Tilmant werden uitgenodigd om 27 sept 2008 naar Brussel te komen om heel Fortis te kopen. Dat was een kort bezoek. Fortis was failliete boedel. Daarna is gekeken naar alleen ABN AMRO. Men had 4 à 5 mrd euro over voor ABN AMRO. Interessant is dat Kroes had gezegd geen problemen te hebben met de overname (!). ING was terughoudend, waarna zij zelfs 2 weken exclusiviteit kreeg om rustig te kijken of ze alsnog onderdelen wilden kopen op basis extra info. De zaak is niet doorgegaan door de blunder met de foto (http://bit.ly/s8JN0y). Op de foto stond dat ABN AMRO 10 miljard zou moeten kosten. Dat wilde ING absoluut niet betalen (bang voor de koers aandeel).

Vervolgens ging het over de steun voor de ALT-A portefeuille. Hommen zag in voorjaar 2008 wereld om zich heen veranderen maar zag dat niet terug in winstresultaten van de ALT-A portefeuille. Het was in zijn woorden een "stabiele crisis". Als RvC heeft hij echt doorgevraagd: "ik moet jullie dan feliciteren", zei Commissaris Hommen tegen ING Direct USA.

Hommen werd door de commissie gegrild over de terugkoop van 5 miljard aandelen en 1,5 miljard interim-dividend vlak voordat de bank staatssteun moet aanvragen. Zag u niet dat dit eigen vermogen heel hard nodig was? Nee, zei Hommen. Volgens de Basel-2 regels hadden we teveel vermogen en liep ING het risico dat er een vijandig bod zou komen op ING (net als ABN AMRO). Niettemin waren beide beslissingen "heel moeilijk". Niet uitkeren zou de markt (!) als zwaktebod zien.

Hommen: ING heeft bestuurders moeten laten gaan die zich niet makkelijk lieten sturen door de veranderende omstandigheden en op 2/10 08 moest ING met de billen bloot. De val van Lehman zorgde ervoor dat de rating-bedrijven de ALT-A portefeuilles zwaar af waardeerden en dus was dringend meer vermogen nodig. Hommen zei dat het MvF overname van de portefeuille te risicovol vond (geen cadeautjes voor aandeelhouders) en aanstuurde op een kapitaalsversterking. ING ging akkoord (mede omdat de portefeuille op een andere wijze waarderen geen soelaas zou geven). Overigens heeft ING 4 miljard meer vermogen geaccepteerd dan nodig was (op verzoek van MvF; DNB ging blijkbaar akkoord omdat men wist dat ALT-A nog zou verslechteren).

Hommen wist niet van geheime nationalisatie-wet ING maar waarschuwde Balkenende en Bos voor gebruik van het woord. De ALT-A deal heft veel hoofdbrekens gegeven. In januari kwam 'plotseling' een onbekende US-GAAP boekhoudregel om de hoek kijken, waardoor de prijs van de deal aangepast moest worden. Tot nu toe heeft Staat een goede deal gedaan met Alt-A, zegt Hommen. Alle berekeningen wijzen erop dat Staat er goed gaat uitspringen.

In maart 2009 ontmoet Kroes Hommen. Kroes had informatie opgevraagd bij MvF, waar Hommen niets van wist. De Europese Commissie zou de deal, ondanks commerciele voorwaarden, zien als staatssteun en dit heeft vergaande consequenties gehad. Uiteindelijk moest ING de verzekeringsactiviteiten afstoten en ook ING Direct USA moest in de verkoop ("aanvullende straf" , zei Hommen).

De derde ondervraagde was een oude bekende, Ter haar van MvF. Hij begon met Hommen van een klein beetje meineed te berschuldigen. Volgens Ter Haar heeft ING zowel gevraagd de ALT-A portefeuille over te nemen als kapitaalssteun (dus en/en). Alle ING-bazen hadden voor de commissie verklaard dat ING eigenlijk geen kapitaal nodig had; alleen de ALT-A moest geneutraliseerd worden.

Ter Haar kreeg in eerste instantie van ING en DNB de verzekering dat aanpassing van de boekhoudregels het Alt-A zou oplossen. Ter Haar stelde dat ING geen behoefte had aan Staat als aandeelhouder. DNB deelde dat argument en ook Bos had er blijkbaar weinig trek in. Op 4 december 2008 blijkt tot verrassing van Ter Haar dat andere boekhoudmethode (hold to maturity) voor Alt-A niet gewerkt heeft (dan zou ING zeker niet in aanmerking komen voor steun onder het TARP pakket, maar dat kreeg ING uiteindelijk toch niet). Ter Haar zei dat hij verrast was dat Moody's toch een lager kredietoordeel gaf aan ING terwijl er net 10 miljard kapitaalssteun was gegeven.

Ter Haar werd ook ondervraagd over de deal inzake Fortis. Ook hier is een zweem van meineed. Ter Haar verklaarde dat hij niet wist dat de Nederlandse onderdelen van Fortis ondergekapitaliseerd waren. DNB-man Kleijwegt zei het tegendeel.Ook de adviseur Lazard heeft dit niet gemeld. Dit schreef het FD: " Wist DNB van het tekort, maar is het niet gemeld aan de onderhandelaars? Wist Lazard het wel, maar heeft de zakenbank er geen rekening mee gehouden toen ze een aankoopprijs adviseerde aan Ter Haar? Of wist Ter Haar en zijn politieke baas Wouter Bos het wel, maar hebben zij de Tweede Kamer niet goed geïnformeerd? veel is onduidelijk en mysterieus. Maar één conclusie lijkt onontkoombaar: ten minste één van de getuigen spreekt niet de waarheid. Of niet helemaal ".

Commissie de Wit (verslag dag 14)

2011-12-02T09:54:00.001+01:00

Gisteren was er maar 1 gast die mocht optreden voor de Commissie de Wit en wat voor een gast! Hoogervorst staat garant voor pittige uitspraken en hij heeft ons niet teleurgesteld: "banken zijn uitgemergeld"; "het was een orgie van krediet".

Mijn probleem met Hoogervorst is dat niet duidelijk is of hij praat met de kennis achteraf. Bij mij wekt hij wel een beetje die indruk. Terecht merkt het FD op dat Hoogervorst minister was in 2002, dus midden in de kredietorgie, en toen niets heeft gezegd. En ik voeg nog even toe dat Hoogervorst niet tegen heeft gestemd toen Griekenland werd toegelaten tot de Euro.

Hoogervorst was uitgenodigd als baas van de AFM en had eigenlijk niet veel te melden in die positie. Immers, in Nederland hebben we het 'twin peaks' toezichtsmodel: DNB doet de balansen en gezondheid van banken, de AFM kijkt of beleggers en spaarders op een juiste manier wordt voorgelicht.

Hoogervorst wist op een slimme manier de ondervraging naar het 'hier en nu' te sturen. Hij is nu baas van de IASB en in die functie mag hij zich wel uitspreken over de wijze waarop banken hun bezittingen waarderen. De commissie gaf Hoogervorst overigens alle ruimte om over de huidige crisis te praten. Vreemd, want dit was de eerste keer dat de Commissie dit deed (waarom niet bij Knot ook? en straks bij Hommen?).

Hoogervorst herhaalde zijn mantra. Banken hadden nooit z'n leverage mogen krijgen (impliciet werd hier DNB en zijn oude vijand Wellink aangepakt: ze hebben zitten slapen); banken hadden nooit hun leningen mogen waarderen tegen nominale waarde (moet zijn de marktwaarde) en toezichthouders houden nooit mogen toestaan dat tegenover ALLE staatsleningen geen eigen vermogen hoeft te worden aangehouden.

Vanuit zijn AFM functie heeft Hoogervorst al in 2007 de banken per brief verzocht open en transparant te zijn op de wijze waarop de bezittingen zijn gewaardeerd (meer kon en mocht de AFM niet). Hoogervorst was vooral kritisch op Fortis (deze hebben zelfs een boete gekregen!); over ING en de ALT-A was hij veel milder (is hier de politicus aan het woord?). Hoogervorst is een echte VVD-marktadept. Hij gelooft heilig in de markt en de kracht van de markt op schuldtitels goed te waarderen. Maar bij de Alt-A leningen was Hoogervorst niet zeker of de markt die titels wel goed waardeerde; wellicht was de markt doorgeslagen (?).

Hoogervorst had ook een mening over de mogelijke reddingsoperatie van Fortis door ING. Iedereen (!) kon zien dat de banken uitgemergeld waren en deze last niet zouden kunnen dragen. De markt zag dat ook en de koers van ING daalde fors toen de markt het ING-avontuur doorkreeg.

Hoogervorst was ook zeer kritisch over de personen die voortdurend Lehman de schuld geven (banken en toezichthouders). Hij had het allemaal al veel eerder gezien; de commissie vroeg helaas niet door.

Zeer opvallend was de uitspraak van Hoogervorst dat er in het verleden, maar ook nu in zijn huidige functie, door de politiek druk is geweest om de regels te versoepelen. Het is storend en jammer dat de Commissie niet doorvroeg op dit heikele punt (wie waren/zijn dit? wat betrof het ? ik neem aan dat het ging om de wijze waarop bezittingen van banken gewaardeerd mochten worden).

Tot slot een merkwaardige blunder van Hoogervorst. Als 'beschermer' van de belegger (alle beleggers zijn gelijk en moeten gelijke informatie krijgen) vond hij het eerst heel normaal dat DNB aan een (1) belegger (APG) voorinformatie gaf over de mogelijke aankoop door ING van Fortis. Volstrekt onbegrijpelijk. De commissie kwam er later op terug en toen was Hoogervorst heel bedeesd: die vraag moest maar aan de AFM worden gesteld.

Commissie de Wit (verslag dag 13)

2011-12-02T09:53:00.001+01:00

Vandaag stond DNB weer volop in de belangstelling. Alle drie ondervraagden zijn of waren in dienst van DNB tijdens de crisis in 2008: Kellermann (directeur toezicht Verzekeraars), Kleijwegt (divisiedirecteur bankentoezicht) en Knot (divisiedirecteur toezichtbeleid).

De eerste ondervraagde was mevrouw Kellermann. Zij werd ondervraagd over de staatssteun van verzekeraar Aegon. Vorige week was CEO Wynaendts van Aegon al gehoord door de commissie.

Het werd een pijnlijke ondervraging. Kellermann wekte de indruk nauwelijks betrokken te zijn geweest bij de onderhandelingen over de staatssteun. Maar ook in de periode voorafgaand aan de staatssteun leek DNB haar toezichthoudende rol niet serieus te nemen. Het was ook lastig, want Aegon is met name actief in de VS (hoewel Wynaendts duidelijk zei dat Aegon DNB als haar primaire toezichthouder zag, zou ik ook doen, want Aegon kreeg geen steun vanuit de VS). DNB hield 1 x per jaar een 'conferentie' met alle toezichthouders op Aegon. Hier werden vooral ideeen uitgewisseld.

Echte harde informatie over de leningenportefeuille van Aegon in de VS had Kellermann in eerste instantie niet. Dit kreeg DNB ook niet van de Amerikaanse toezichthouder. Op een zeker moment is Kellermann en haat team zelf gaan rekenen (waarom toen pas?). Letterlijk zei zij: "wij zenden we meer dan we ontvangen", "we hadden graag een beter beeld van aegon gehad". Kellermann had het over 'foto's'van Aegon, terwijl men liever een 'film' had. Ik had graag gezien dat ondervrager Grashoff veel harder het gesprek was ingegaan en door had gevraagd wat Kellermann dan precies deed om die film te krijgen. Overigens zei Kellermann dat Wynaendts cooperatief was, maar dat zijn voorganger, de Amerikaan shephard, dat duidelijk niet was.

Ook in dit gesprek bleek dat DNB pas wakker werd na de val van Lehman. Daarvoor had men geen concrete zorgen over Aegon. "Aegon bezat weinig sub-prime". Kellermann gaf aan dat DNB weinig te zeggen had over het uitkeren van het interim-dividend van Aegon.

De samenwerking tussen DNB en MvF was moeizaam. Aegon wilde eerst 2 miljard steun, DNB ging voor 4 miljard. Uiteindelijk heeft het MvF het afgemaakt op 3 miljard. Waarom Kellermann is gezwicht voor het ministerie werd niet duidelijk (zelfs nadat de commissie fijntjes vaststelde dat 'u gemakkelijk praat over miljarden, deze bedragen met 9 nullen'. Kellermann kon zich niets van de gesprekken met MvF herinneren: pijnlijk en tenenkrommend.

Kellermann hoorde van Aegon dat het bedrijf op 7 oktober 2008 een aanvraag had ingediend voor kapitaalsteun door MinFin (!!). En dan zegt Kellermann dat ze de aanvraag van staatssteun Aegon later had verwacht, daarna weer niet. Kellerman zegt ook dat zij meer bezorgd was rondom de perceptie van Aegon dan dat er 'intrisieke' problemen waren. Voor mij was duidelijk dat de problemen van Aegon met de solvabiliteit niet tot haar zijn doorgedrongen. Toen commissielid Grashoff de negatieve herwaarderingsreserve ter sprake bracht, verliep het gesprek zeer aarzelend.

Op de goede vraag wat eigenlijk 'in beginsel gezond' betekent (voorwaarde van steun) kwamen de volgende statements: 'je kijkt naar de solvabiliteit' ,'kan bedrijf groeien' . Ook vragen over de rol van de Europese Commissie werden met veel onzekerheid beantwoord "Het kan zijn dat de Europese Commissie die wens van Aegon (snel terugbetalen steun) overgenomen heeft". Kellerman geeft toe begrip te hebben voor eis van MvF om winst te maken op de transactie. Vanuit haar positie als toezichthouder is dat vreemd, want hoe meer boete Aegon moet betalen, hoe schadelijker dat is voor de kapitaalspositie van Aegon.

Samenvattend, ik beschrijf deze ondervraging als "mijn naam is haas, ik weet van niets, is hier wat gebeurt dan, daar weet ik niets van ".

Vervolgens kwam Knot aan het woord. Knot is een heldere spreker. Hij sprak hier dus niet als bankpresident, maar als baas op de afdeling beleid bij toezicht. dat wil zeggen dat hij niet betrokken is bij de uitvoering. Door toeval kwam hij in de uitvoering terecht. Eigenlijk zou Kleijwegt afreizen naar Brussel voor de onderhandelingen, maar die werd ziek. Knot viel voor hem in.

Knot maakt duidelijk dat hij er zat voor de liquiditeit en niet voor de solvabiliteit (kapitaalssteun, dat was verantwoordelijkheid MvF). En die liquiditeit was dramatisch. Hij heeft de zeer slechte liquiditeitspositie (er ging 100 miljard de deur uit!) "stante pede" aan MvF en aan Belgische toezichthouder. Knot kon uitrekenen wanneer Fortis door haar onderpand heen was, het was kwestie van dagen. Overigens was die positie de weken daarvoor ook al slecht. Daarmee komt opmerking van Hessels dat een analistenrapport Fortis de das heeft omgegaan, in ander daglicht te staan (AFM heeft overigens op basis van deze informatie een boete opgelegd).

Volgens Knot ging de financiële sector in Nederland die week (eerste week oktober 2008) langs de rand; het waren cruciale weken. Om die reden was in het eerste weekend (waarin 49% gekocht werd) ook Trichet aanwezig. Europa kon zich geen tweede Lehman veroorloven.

De commissie hengelde weer naar de vraag of een nationale oplossing sowieso het plan was. Knot was m.i. toch wel duidelijk. Een snelle buitenlandse overname, door BNP Paribas, zou niemand begrijpen, zei Knot. Hierbij werd de Franse toezichthouder even 'weggezet'. We vertrouwen niet op de 'blauwe ogen'!

Ook Knot werd gevraagd naar de hoogte van de 16,8 miljard. Het viel binnen de bandbreedte. Dat is een steun in de rug voor Bos. Knot kon weinig zeggen over de latere afschrijving op de goodwill. Het was bekend binnen DNB. Wellicht heeft de adviseur Lazard niet goed gecommuniceerd, zei Knot.

De derde persoon was Kleijwegt. Ik heb de ondervraging niet bijgewoond. Hierbij de link naar Financieel Dagblad.

Commissie de Wit (verslag dag 15)

2011-12-01T14:04:00.001+01:00

De financiele sector in Nederland is begin 2009 langs het randje van de afgrond gegaan. Minister Bos was zo bang dat de staatssteun aan ING van 10 miljard en de overname van het risico op de rommelhypotheken van ING niet voldoende zou zijn, dat in het diepste geheim (slechts 6 mensen wisten ervan) een nationalisatiewet is voorbereid en die klaar lag voor ondertekening bij de Koningin.

Dit zei gisteren Ronald Gerritse, de hoogste ambtenaar op het Minusterie van Financien, tijdens de verhoren van de Commissie de Wit. Toen Gerritse dit onthulde merkte je aan hem dat de spanning uit die tijd weer boven kwam. Vergeet niet dat de Staat net al ABN AMRO en Fortis Bank Nederland had gered via een aankoop van aandelen. Een nationalisatie zou psychologisch een enorme klap zijn geweest (al eerder hadden diverse ondervraagden verklaard dat Nederland niet te boek zou mogen staan als het 'tweede Lehman'). Gerritse zei dat hij het 'spaans benauwd' had gehad. Het balanstotaal van ING was twee maal het BNP van Nederland (1400 miljard).

Dit was niet de enige onthulling van Gerritse, die overkwam als een ambtenaar die zich niet snel gek laat maken en voortdurend met 'gezond verstand' naar de problematiek bleef kijken. De commissie vroeg aan Gerritse wat hij vond van het management van ING tijdens de crisis van 2008. Ik vond het ontluisterend en beangstigend dat Gerritse zei dat ING 'erratic' was; met andere woorden een 'stuurloos schip'. ja, dan zou ik het ook 'spaans benauwd' (woorden van Gerritse) krijgen. Tussen de regels door kon je merken dat het management van ING moeite had de werkelijkheid onder ogen te zien. Men bleef heel lang de ALT-A problematiek als een 'boekhoudkundig' probleem zijn. De wisseling van de macht (Tilmant weg, Hommen CEO) 'heeft geholpen' (overigens komt donderdag Hommen op bezoek, we kunnen en mogen niet vergeten dat Hommen wel voorzitter van de RvC was en dus mede verantwoordelijkheid was voor het stuurloze schip!).

In dit verband stelde Gerritse vast dat het hem verbaasde dat ING eerst als eerste zich aanmeldde voor het 20 miljard loket en zich vervolgens terugtrok omdat zij dan inderdaad de eerste zou zijn. Dit zou slecht zijn voor het imago (Leaseplanbank ging als eerste). Gerritse haalde uit naar de bankiers: 'niemand ging voor het belang van het geheel'. Maar het algemene belang moest hen wel financieren.

De commissie begon het verhoor met de vraag of er een draaiboek klaar lag voor dit soort situaties. Dit was volgens Gerritse niet het geval. Op het ministerie voer men tot de val van Lehman blind op de visie van DNB. Het ministerie wilde alleen 'in de kern gezonde banken' (opnieuw hebben wij niet gehoord wat dit nu precies is) redden en het is DNB dat dat oordeel velde. Gerritse stelde vast dat het begrip 'systeembank' bijna een containerbegrip is geworden. Hij zei: "kijk naar dat 'bijkantoortje van dat ijslandse bankje". Er was op het ministerie wel speciale aandacht voor Fortis, maar ING stond niet op de radar.

Het verhoor van Gerritse legde een fundamenteel en principieel verschil van mening bloot tussen het Ministerie en DNB. Volgens Gerritse mocht het niet zo zijn dat de overheid alle rotzooi van de banken mocht opruimen. En er mochten zeker geen 'cadeautjes' worden uitgedeeld aan de banken. DNB stelde zich meer op aan de kant van de banken (mijn visie: teveel aan de zijde van de banken,waardoor haar toezichthoudende taken in het gedrang kwamen).

Het conflict spitste zich toe op de ALT-A problematiek. DNB was voorstander dat de Staat de 'bad assets' van de balans haalde, terwijl het ministerie veel meer ging voor een kapitaalinjectie (waarop ook nog eens een goed rendement behaald diende te worden!).

Gerritse moet een fan zijn geweest van de Flintstones. Er waren drie scenario's voor de ALT-A en die werden Betty, Wilma en Fred genoemd (en Gerritse zelf is dan BamBam gezien zijn harde kritiek op management van ING).

Uiteindelijk heeft ook het ministerie gekozen voor het neutraliseren van de bad assets van ING. Gerritse; "een nederlaag" !

In zijn naschot zei Gerritse dat banken voortaan alleen zouden moeten acteren in zaken waar ze verstand van hebben (een duidelijke vingerwijzing naar ING Direct USA): ik ben het met hem eens. Hij sorteerde voor op de discussie over 'ringfencing' van banken die in 2012 gevoerd zal worden.

De tweede ondervraagde was DNB-man Schilder (dit was zijn 2e ondervraging). Ik heb het gesprek niet gezien: zie www.commissiedewit.nl voor de video.

'graaispaarders' opgelet

2011-11-29T08:07:00.002+01:00

De tweede kamer heeft een geweldig gevoel voor timing. Terwijl de tweede kredietcrisis in volle gang is en het ene na andere Europese land zijn rente's ziet oplopen naar het 'code rood' niveau van 7%, onderzoekt de parlementaire commissie De Wit (SP) de eerste kredietcrisis. Dit creëert de onwerkelijke situatie dat je de topmannen van Aegon en ING voortdurend hoort roepen dat in 2008 de situatie zeer plotseling aanmerkelijk verslechterde en dat om die reden de balansen in gevaar kwamen en staatssteun onontbeerlijk was, terwijl je dán graag wilt horen; "en wat doe je nu? ". Die vragen mogen niet gesteld worden. Dat komt pas in 2015 aan de orde in de parlementaire enquete van de commissie van Dijck (PVV): onderzoek naar de staatssteun aan financiële instellingen bij redding eurozone.

De Tweede Kamer ondervraagt betrokkenen onder ede naar hun rol bij het ten ondergaan van Icesave en het ophogen van het maximumbedrag dat aan spaarders wordt gegarandeerd bij een faillissement van een bank via het depositogarantiesysteem (DGS) en er ontspon zich zowaar een echte 'fittie' tussen de anders zo keurige bankiers die hun concurrenten graag collega-bankiers of conculega's noemen. Wij banken hebben nu eenmaal een gemeenschappelijke taak: dienend zijn aan de maatschappij, toch?

Bruggink van RABO had er genoeg van. Dat is niet de eerste keer. Eerst serveerde hij DNB af. Wellink wilde graag dat ABN AMRO weer in Nederlandse handen kwam, want dat vergroot de macht van DNB. Toen ING moest afzeggen (1e voorkeur van Wellink, maar ze hadden zelf wat probleemtjes), mocht RABO komen. Bruggink zei tegen DNB dat RABO 'heel goed in de slappe was zat', maar niet geïnteresseerd was in de armzalige brokken van Fortis. Kortom: rot op DNB.

Bruggink ging helemaal los toen hem gevraagd werd waarom hij geen leningen met staatsgarantie wilde verstrekken aan NIBC en Leaseplanbank (dat verzoek kwam van minister Bos). Het zou getuigen van solidariteit en een gevoel uitstralen van 'we doen het samen'. De stoom kwam uit zijn oren. Bos had namelijk zonder enige ruggespraak met RABO besloten het DGS te verhogen van 40.000 naar 100.000 euro. Brugging: 'een bonus van 60.000 euro voor pervers risicogedrag. Waarom dan die verhoging? We zullen 7 december van Bos horen dat in 2008 de Nederlandse spaarmarkt in gevaar was, maar ik geef u vast de werkelijke reden: electorale overwegingen. Of denkt u echt dat mensen met een spaarsaldo van pakweg 30.000 in staat zijn en/of durven om hun zuurverdiende spaargeld naar het buitenland over te maken omdat ze Nederlandse banken niet vertrouwen?

Bruggink heeft 100% gelijk. Partijen als NIBC en Leaseplanbank doen RABO pijn op de spaarmarkt terwijl als ze failliet gaan de RABO de spaargarantie mag uitbetalen. Het moet toch niet gekker worden. Want toen aan bankier Stoelinga van Leaseplanbank werd gevraagd waarom de Arabische aandeelhouders de bank in 2008 niet wilde helpen, kwam het verbijsterende antwoord: 'geen idee'. Maar wel een sneer uitdelen aan RABO: "hoe banken samenwerken, verdient verbetering”.

De oplossing van Bruggink voor de bankencrisis is kristalhelder: banken moeten failliet gaan (zie hier op 38:20). En dan moeten óók de spaarders in die banken op de blaren zitten. Bruggink wil voor de kleine spaarders (tot 40.000 euro) een uitzondering maken, maar de grote 'graaispaarders' moeten hun huiswerk gaan doen. Anders is het feest over.

Commissie de Wit (verslag dag 12)

2011-11-29T08:07:00.001+01:00

Afgelopen vrijdag was de Commissie de Wit op de helft. Van af volgende week gaan de zwaardere kopstukken achter de tafel zitten. Daar hoort ook Schilder van DNB bij. Schilder is weg bij DNB en is nu hoogleraar aan de VU en voorzitter van de IAASB. Om zijn zwaarte te benadrukken was Schilder de enige ondervraagde op vrijdag. We konden er eens goed voor gaan zitten, want Schilder heeft de reputatie om geen blad voor de mond te nemen.

Hij heeft ons niet teleurgesteld. Eerst maakt Schilder volkomen duidelijk dat hij (DNB) hun zorg hadden over het beperkte boekenonderzoek. DNB heeft dit "duidelijk en indringend" overgebracht aan de heren Votron, en Kloosterman. Kloosterman deed daar nogal laconiek over ('we kenden onze concurrent'). Schilder dacht dat het wellicht te maken had met het feit dat een aantal heren (Votron en Kloosterman) bij ABN Amro hadden gewerkt. Hij was er duidelijk niet van onder de indruk.

De commissie vroeg naar de samenwerking met de Belgische toezichthouder. Een gevoelig punt. Schilder: samenwerking tussen Belgische en Nederlandse toezichthouders "bij tijd en wijle spannend". De Belgen vonden dat DNB zich op hun terrein bevond, met name toen het spannend werd. Het werd duidelijk dat de 'voorrangsregels' bij toezicht draaien om omvang (dat was mij al lang duidelijk: het gaat om macht, om wie de baas mag spelen, daarom wilde Wellink dat ING Fortis zou overnemen).

Interessant is dat Schilder opmerkte dat de nadruk op hoofdtoezichthoudersschap van DNB schadelijker was dan verwacht: we hadden het anders moeten doen.

Het werd pas echt interessant toen de commissie vroeg of DNB wist dat er meer geld in ABN AMro moest dan de 16,8 miljard. De ambtenaren van MvF , maar ook Ollegren van AZ, waren dat niet, zo verklaarden zij. Schilder was overduidelijk. DNB wist het en MvF had het moeten weten. Het was bekend dat er een afboeking van 8 miljard aan goodwill zou moeten plaatsvinden. Het was 'evident'.

De commissie ging ook nog in op de 'remedy. Dit lijkt voorsorteren op het verhoor van Kroes op 7 dec? (het betreft vooral de verkoop van HBU en twee grote kantoren; Schilder ging er niet echt op in. Wel zei hij dat Deutsche bank een prachtige deal kreeg met garanties op alles.

DNB heeft heeft serieus gezocht naar een private oplossing voor Fortis, waarbij ook BNP Paribas was betrokken. Al eerder had Schilder gezegd dat grensoverschrijdend toezicht lastig was. Om die reden leek het alsof de commissie twijfelde aan de oprechtheid van Schilder en of een nationale oplossing niet bij voorbaat de uitkomst moest zijn. Schilder antwoordde met: 'Zo zitten we niet in elkaar'. De felheid van de commissie is goed te illusteren met de opmerking van commissielid Vermeij die vaststelt: "De feiten weerspreken dat alle opties op tafel lagen".

Schilder had overigens al op zaterdag van Kloosterman gehoord dat de Belgen op koers lagen om tot nationaliseren over te gaan. Het is echt curieus dat Schilder deze informatie niet heeft doorgespeeld naar het MvF. Schilder gaf aan dat hij niet wenste in te gaan op "geruchten". Je kunt je bijna niet voorstellen dat Schilder dit belangrijke bericht niet even heeft doorgegeven aan Wellink. In ieder geval is daardoor 1 kostbare dag verloren gegaan.

Commissie de Wit (verslag dag 11)

2011-11-29T08:06:00.001+01:00

Dag 11 van de verhoren van de Commissie de Wit had mijn bijzondere interesse, want de problematiek zou weer belicht worden vanuit de bankiersoptiek. Achereenvolgens kwamen Enthoven (namens ABN Amro), Wynaedts (Aegon) en Latenstein (SNS Reaal) aan het woord.

De aftrap was voor Enthoven. Ik zal niet verhullen dat ik met een flinke dosis scepsis zat te luisteren naar Enthoven. Ik was destijds nogal verbaasd dat deze oud topman van NIBC, en dus verantwoordelijk voor de rommelkredieten van NIBC waarmee de bank de eerste bank was die in de problemen terecht kwam, door minister Bos werd aangezocht om commissaris te worden bij ABN Amro en namens de Staat bestuurder van RFS Holdings (het consortium van Santander, RBS en Fortis). Maar hij nam wel genoegen met het salaris dat hij ontving als officier van justitie (schuld en boete?).

Ik kan u zeggen dat het geen lekkere baan was die Enthoven kreeg. Hij stapte in RFS holding zonder enige achtergrond. Fortis had geen enkel dossier achtergelaten (hoe dat mogelijk is werd niet duidelijk) en de consortiumovereenkomst was uiterst ingewikkeld. Tot overmaat van ramp was de sfeer in RFS te snijden. Hoewel de Staat de positie van Fortis had overgenomen, dat werd natuurlijk door de andere twee partners zeer op prijs gesteld, probeerde Santander haar geld (6,5 miljard) uit het consortium te krijgen. Dat was niet mogelijk omdat anders RFS ondergekapitaliseerd zou zijn en Enthoven gaf aan dat de afspraak binnen RFS was 'een voor allen, allen voor een'. Die afspraak had de Nederlandse overheid overigens ook niet begrepen, want toen RBS in de problemen kwam -Enthoven gaf fijntjes aan dat hij dat uit de krant moest vernemen- liep de Nederlandse Staat een bijstortingsverplichting die uiteindelijk 10 miljard kon bedragen. Gelukkig dat de Engelse Staat RBS heeft gekocht. De conclusie van Enthoven was dat ABN Amro dreef op Santander. Pas na de overname van RBS en de storting van RBS in RFS kon de splitsing plaatsvinden.

Met veel gevoel voor understatement zei Enthoven dat " een juridische opsplitsing van een systeembank niet is aan te raden "

Enthoven was ook commissaris bij ABN Amro, gevraagd door Gerritse van MvF. Hij was een commissaris die zonder instructies van de Staat en zonder last of ruggespraak het belang ABN Amro vertegenwoordigde. Hij beschouwde zichzelf niet als overheidscommissaris vergelijkbaar met ING, Aegon of SNS. Enthoven werd in die hoedanigheid ondervraagd over het beloningsbeleid. Dat beleid moest volgens Enthoven 'maatschappelijk aanvaardbaar' zijn. Samen met Zalm heeft Enthoven de nieuwe RvB samengesteld.

Interessant was dat Enthoven een andere lezing gaf dan Schmittmann. Schmittmann zei dat hij gevraagd was om te blijven (vandaar de vertrekpremie, weet u nog, de vraag van Graus). Enthoven zegt dat Schmittmann alleen wilde blijven als CEO van de nieuwe bank, m.a.w. de positie van Zalm. Blijkbaar is Schmittmann gewogen en te licht bevonden.

Daarna kwamen de twee steuntrekkers aan het woord. Wynaendts was buitengewoon nerveus, Latensteun daarentegen de rust zelve. Dit is op zich vreemd, want Aegon heeft alle staatssteun met forse premie terugbetaald, terwijl SNS nog aan het staatssteun-infuus ligt.

Net als bij ING waren de vragen van de commissie erop gericht uit te zoeken of Aegon zich voldoende ervan bewust was dat eigen vermogen cruciaal was en dat niet te licht met dit eigen vermogen is omgesprongen (ING had net voor de crisis een paar miljard teruggegeven aan de aandeelhouder). Aegon was zich daarvan zeer bewust en was druk bezig om 'kapitaal vrij te spelen'. Echter, in de woorden van Wynaendts, het ging allemaal heel snel en we konden niet voorzien dat het zo erg zou worden. Om die reden heeft Aegon toch nog een interim dividend betaald.

Aegon wilde de AA-rating kost wat kost behouden omdat anders neergaande spiraal dreigde. Een verzekeraar MOET aan haar lange termijn verplichtingen kunnen voldoen.

Wynaendts (ceo sinds april 2008) had zijn eerste kennismakingsgesprek met MvF toevallig in de week na val Lehman en kon direct informeren of het loket ook voor Aegon open was. Zeer bevreemdend was het om te horen dat Wynaendts de datum van dit gesprek niet meer kon terugvinden (he??). DNB was altijd bij gesprekken met MvF.

Aegon heeft er alles gedaan om in aanmerking te komen voor VS steunprogramma TARP, zelfs het aankopen van kleine VS bank. Wynaendts is "tot op vandaag teleurgesteld" dat buitenlandse verzekeraars werden geweigerd.

Ook Aegon was aanwezig op het geheime Catshuis beraad op 19 augustus 2008 (zie verslag Ollengren). Aegon wist dat het loket maar 1 keer open zou gaan en koos voor het gemak dezelfde dealstructuur (extra kapitaal) als ING. Dat zou minder uitleg geven in de markt. Wat is het fijn als je allemaal in hetzelfde schuitje zit!

Jammer is dat de rol van de Vereniging Aegon maar zijdelings aan bod is gekomen. De Vereniging heeft altijd een bepalende rol gespeeld in de kapitaalsvoorziening van Aegon en haar rol is altijd enigszins duister geweest.

Tot slot, Latenstein van SNS Reaal. Ook hier is een Vereniging aanwezig, de Stichting Beheer, die klaar stond met kapitaal. Latenstein maakte duidelijk dat liquiditeitsbeheer allesbepalend was voor SNS. Daar is dan ook scherp op gestuurd. Het was al snel duidelijk dat SNS zonder extra eigen vermogen in de problemen zou komen. DNB eiste van SNS meer buffervermogen dan de € 500 mln die Stichting Beheer gaf en dus moest SNS wel aankloppen voor steun. De premie die de Staat vroeg, vond Laternstein wel pittig.

SNS had zelf een voorkeur voor bepaalde commissarissen, De Staat koos echter andere kandidaten.

Opvallend was dat de commissie nu wel een keer vroeg naar de HUIDIGE gang van zaken: wat als staatssteun niet wordt terugbetaald voor 2013! De indruk die achterbleef was dat dit wel eens realiteit kan zijn en dat dan opnieuw een aanvraag gedaan moet worden. Daarmee zit SNS Reaal in een wezenlijk andere positie als ING en Aegon.

Commissie de Wit (verslag dag 10)

2011-11-24T16:39:00.001+01:00

Dag 10 was weer een dagje ambtenaren: DNB, Algemene Zaken en Financien. Voor de geinteresseerden: op de site www.commissiedewit.nl zijn alle verhoren integraal terug te zien.

Namens DNB kwam Houben aan het woord. Houden was geen toezichthouder op een individuele bank, maar keek naar "systeem". Tsja, in Nederland komt dat natuurlijk gewoon op hetzelfde neer. Voor ondervraagde was het allemaal heel simpel: de echte problemen zaten in de VS, in Nerrland viel het allemaal mee (er waren alleen wat liquiditeitsproblemen, maar geen solvabiliteitsproblemen. De commissie informeerde of Houben zich niet realiseerde dat liquiditeitsproblemen heel vaak overgingen in solvabiliteitsproblemen. Houben reageerde vrij laconiek. DNB is er toch vooral voor de liquiditeit; solvabiliteit is meer een probleem voor het ministerie (terwijl het nu voor een ieder duidelijk is dat het gebrek aan eigen vermogen toch de onderliggende reden voor de crisis is).

Houben keek naar de kansen op een systeemcrisis en heeft het eerlijk gezegd allemaal niet gezien. Voornaamste reden: het bankwezen hield zich aan de regels (en dan is het goed). Het failliet gaan van Northern Rock was geen 'red flag' voor DNB (!). Ik hoorde Houben eigenlijk zeggen dat als er geen crisis is, dan doe ik het goed, en als er een crisis is dan kan ik het ook niet helpen (ik zou zeggen een goed betaalde baan). Op de vraag "hebt u voldoende als DNB de urgentie in de gaten gehad" antwoordde Houben: "ja".

Houben speelde zelfs even de bal terug aan de Commissie: we hadden het instrumentarium niet om eerder of ingrijpender in te grijpen; de wetgeving is te traag.over

Houben legde een conflict bloot tussen DNB en MvF de wijze waarop de crisis bestreden moest worden. DNB wilde al in oktober 2008 ingrijpen aan de 'activakant' van de banken (ipv begin 2009). Het ministerie, maar eigenlijk Bos, wilde het probleem aan de passivazijde oplosseen door kapitaal ter beschikking te stellen (de 20 miljard). Probleem voor het ministerie was de waardering van de activa indien de Staat zou ingrijpen. Met name Ter Haar had weinig zin in overnemen van activa en was voorstander van een kapitaalsfonds (graag op Europees niveau).

Vervolgens ging het ook over de DGS: DNB dacht echt dat spaarsaldi van kleine spaarders internationaal gaan schuiven. Met andere woorden, de verhoging van het garantiebedrag naar 100.000 was noodzakelijk omdat anders Nederlandse kleine spaarders hun geld gaan overboeken naar een bank in het buitenland (waar wel hogere maxima golden). Ik kan niet anders zeggen dan dat dit echte flauwekul is. Het gemiddelde spaarsaldo ligt onder 40.000. Denkt DNB nu echt dat die mensen de kennis en zin hebben om een buitenlandse rekening te openen? Ik geloof er echt niets van. DNB is overigens wel van mening dat kleine spaarders niet in staat zijn en hoeven te zijn om de gegoedheid van een bank kunnen bepalen (!). Dat legt de weg naar 'moral hazard' wel open. De commissie heeft op dit onderwerp niet verder doorgevraagd (jammer!). Zoals ik al in eerdere verslagen heb aangegeven (m.n. naar aanleiding van ondervraging Leaseplanbank) geeft het DGS minder bekende (en wellicht solvabele) banken de kans wel spaargeld aan te trekken.

De tweede ondervraagde was mevrouw Ollengren van Algemene Zaken. Zij was in 2008 de raadsadviseur Financien en belangrijkste aanspreekpunt van PM Balkenende. Ik vond het een teleurstellende ondervraging. We zijn met name te weten gekomen dat er veel vergaderingen zijn geweest (mevrouw Ollengren had het steeds over 'gremium') en dat algebra een belangrijke rol speelde. Zo was daar de 6-hoek, de 5-hoek en de 4-hoek (ministeries aangevuld met DNB en CPB). Er werd veel gecommuniceerd, maar weinig besloten. Het belangrijkste gremium de "regiegroep financiele markten" (ingesteld na nationalisatie ABN AMRO) mocht geen besluiten nemen.

Het is soms echt ontluisterend. Op 19 augustus 2008 kwamen Tilmant (ING) en Verwilst (Fortis) op bezoek bij Balkenende. Er is blijkbaar lekker gekeuveld, mind you 5 weken voor de val van Fortis, maar volgens Ollengren was er van een crisissfeer geen sprake. Alles ging goed, nou Fortis had wel 'wat probleemtjes'. Mevrouw Ollengren kon zich ook niet herinneren dat het contact tussen Balkenende en Leterme (PB Belgie) lastig tot stand kwam: 1 telefoontje is voldoende.

Opvallend vond ik verder dat Ollengren vaststelde dat DNB de toezichthoudersvraag ter discussie stelde toen bleek dat BNP Paribas een mogelijke gegadigde zou zijn. DNB had moeite met het feit dat dan de Franse toezichthouder greep zou krijgen op de Nederlandse banken. Volgens DNB zou het toezicht van DNB lastiger worden.

Het laatste verhoor was met Wilders van Ministerie van Financien. Wilders is wat men noemt 'de agent' en is verantwoordelijk voor het financieren van de staatsschuld op de kapitaalmarkt. Wilders was betrokken bij overname ABN AMRO omdat hij scenario's moest opstellen voor de waardering van de aankoop van ABN AMRO en Fortis Bank Nederland. Hierbij werd hij geholpen door adviseur Lazard.

De vraag van de commissie was dan ook in hoeverre de prijs van 16,8 miljard terecht was. Hierbij moet in aanmerking worden genomen worden dat Hessels verklaarde dat dit bedrag sowieso 0,6 miljard hoger ligt en dat de Staat later nog zeker 12 miljard extra in ABN Amro heeft gestopt.

Wilders gaf aan dat hij verkeerd was voorgelicht door DNB. Hij deed zijn berekeningen onder de conditie dat de onderdelen voldoende gekapitaliseerd waren. Dit bleek later niet het geval te zijn. Morgen komt Enthoven (betrokken bij RFS holding), die zal hier meer over kunnen zeggen. Overigens had Schmittmann gezegd dat er problemen waren met het eigen vermogen van de verschillende onderdelen (Santander had er veel vermogen inzitten, dan er uiteindelijk uitgetrokken zou worden).

Commissie de Wit (verslag dag 9)

2011-11-23T08:25:00.001+01:00

De agenda van dag 9 beloofde een saai dagje te worden. Drie vertegenwoordigers van relatief kleine banken die nader ondervraagd werden over de garantieregeling van 200 miljard , ingesteld door het Ministerie van Financien in oktober 2008. Uiteindelijk werd het toch nog interessant omdat opnieuw RABO onder vuur kwam te liggen: volkomen onterecht.

De eerste ondervraagde was Stoelinga van de Leaseplanbank. Dat is die bank die NVB-topman Boele Staal even vergeten was. Nou ja, niet alleen Staal kende de bank niet, dat gold voor de hele bancaire gemeenschap. De bankvergunnig is terug te leiden op het feit dat Leaseplan ooit onderdeel was van ABN. Stoelinga merkte dat ook op: een autoleasebedrijf is meestal onderdeel van een grote financiele instelling (leasing is kredietverlening en dus is daar funding voor nodig). Opmerkelijk dat nu juist Leaseplan eigendom is van Volkswagen en destijds in 2008 van Arabische financiers. Toen Leaseplan in de problemen kwam, sprong Volkswagen bij, maar de Arabieren waren niet thuis. Waarom, vroeg de commisie? Geen idee, zei Stoelinga.

Door de val van Lehman kon Leaseplan zich niet meer lang financieren. Leaseplan ging zichzelf toen maar kort financieren (dat is risicovol), vervolgens naar het ECB loket en uiteindelijk (in september 2008) naar DNB. Leaseplan dacht eerst gebruik te maken van het noodkrediet-regeling. Die gold echter niet voor lange financiering en men zag er van af. Stoelinga gaf aan dat men 'gebedeld' had bij pensioenfondsen voor financiering, maar dat het loket dicht bleef. Leaseplan was eerst niet op de hoogte van de garantieregeling en zou ook niet als eerste gebruik maken van de faciliteit. Dat zou een "grote bank" (met name ING en SNS) moeten zijn. Tot grote verbazing van Leaseplan gebeurde dat niet en was Leaseplan wel de eerste bank die trok onder garantie.

De tweede ondervraagde was van Dijkhuizen van de de NIBC. Deze bank was de eerste bank die echt in de problemen kwam door de rommelhypotheken in de VS. De bank heeft overigens hard ingegrepen door de balans grondig te saneren en is nu een van de best gekapitaliseerde banken (NIBC was ook een van de eerste banken die de particuliere spaarmarkt ontdekte). Van Dijkhuizen bevestigde de lezing van Stoelinga dat eerst een grote bank zou trekken onder de garantieregeling. NIBC meldde dat de garantieregeling voor NIBC van het grootste belang is geweest. Zonder de regeling zou NIBC 1,5 mrd euro aan hypotheken en 2 mrd euro aan bedrijfsleningen niet kunnen herfinancieren. NIBC is altijd zo verstandig geweest om haar activa direct te waarderen tegen fair value.

Van Dijkhuizen maakte duidelijk dat de Staat graag wilde dat iedereen zou meedoen (aan koper en aan verkoper zijde); het zou de eensgezindheid in het Nederlandse bankwezen onderstrepen en ook niet een specifieke bank met een stigma opzadelen. RABO had blijkbaar moeite met deze solidariteitsmaatregel. Brugging maakte eerder bekend dat zij dan wel geld wilde lenen aan banken, maar niet aan NIBC en Leaseplanbank. Dat vonden van Dijkhuizen ("elkaar helpen is niet de sterkste kant van de Nederlandse financiele sector") en Stoelinga ("hoe banken samenwerken, verdient verbetering") maar raar. Nou ik niet!

Los van het feit dat banken gewoon concurrenten zijn en dat concurrenten helemaal niet hoeven samen te werken, moeten met name NIBC en Leaseplan zich onthouden van dit soort onzin. Beide banken konden alleen spaargeld ophalen bij particulieren omdat er een depositogarantiesysteem is en wie betaalt uiteindelijk de schade als deze twee banken omvallen? Niet aandeelhouder J.C Flowers van NIBC of Volkswagen van Leaseplan, maar de RABO-bank. Ik geef Bruggink van RABO 100% gelijk in zijn aversie om deze twee banken van financiering te voorzien.

Het was wel curieus om te vernemen dat RABO Londen blijkbaar wel meegedaan had in de financiering van NIBC en dat RABO opgetreden is als 'underwriter' in een NIBC lening. Volgens van Dijkhuizen waren de bedragen waarschijnlijk te klein voor RABO (sneer......). Ik vermoed dat de commissie hier nog wel op terug zal komen!

Er was nog een derde ondervraagde: de heer Beckers van Achmea Holding. Deze bank was actief in hypotheken en kwam in de problemen bij de financiering, zo erg dat zelfs overwogen is de bank te verkopen (dit is niet gelukt). Achmea is onderdeel van Eureka, waarin RABO weer een belang heeft. Beckers gaf aan dat Achmea intern op zoek is gegaan naar financiering, maar dat dit niet gelukt is.

Deutschland über alles

2011-11-21T10:30:00.001+01:00

Duitsland heeft dinsdagavond orde op zaken gesteld. Een ontnuchterende ervaring. Het Nederlands Elftal had geen schijn van kans. Ons exportproduct, attractief aanvallend voetbal, werd eenvoudig van de markt geblazen door het exportland van Europa. Het jaar 2012 gaat niet het jaar van de waarheid worden. Duitsland grijpt de macht op het EK en op de monetaire en politieke markten.

Nederland kan lenen tegen de laagste rente ooit, daar is geen misverstand over. De rente-ontwikkelingen hebben veel weg van een marathon. We starten tegelijk en een-voor-een haken deelnemers af. En gisteren moest ook Nederland Duitsland laten gaan, Frankrijk en Oostenrijk waren al eerder op achterstand gezet. In economische termen: het renteverschil, de spread, tussen Duitsland en Nederland liep op (zie hier). Het is allemaal nog geen ramp (is ook niet nieuw), maar wel een teken aan de wand. Reden? Wellicht een wat hoge private hypotheekschuld in combinatie met een nakende recessie, maar ook de geringe omvang van de Nederlandse obligatiemarkt. Het moet schrikken zijn voor het duo Jansen & Jansen. De Jager en Rutte slaan in de huidige crisis stoere taal uit richting de 'luie' Grieken en de 'corrupte' Italianen. Het zou de heren sieren af en toe een wat bescheidener positie in te nemen. Nederland verschuilt zich achter de brede rug van Duitsland en piept dan heel hard.

In de Pauw & Witteman discussie met SP-man Marijnissen gooide ik op tafel dat Nederland al in 1983 een belangrijk deel van haar financiële soevereiniteit heeft overgedragen aan Duitsland. In 1983 dacht Nederland het wel even zonder Duitsland te kunnen; dat hebben we geweten: een grote kapitaalvlucht kwam op gang. Duisenberg heeft daarna de gulden onlosmakelijk verbonden met de Reichsmark. Hij werd niet voor niets monsieur cinq secondes genoemd: 5 secondes na een rentewijziging van de Mark, echode Duisenberg dezelfde verandering. En het heeft Nederland geen windeieren gelegd: 25% van onze export naar het Ruhrgebied, de Rotterdamse haven werd de grootste ter wereld; een gestage groei van het BBP en grote welvaart. Nederland als 17e deelstaat van Duitsland.

De PVV laat door het Engelse Lombard Research -dat volgens PVV'er van Dijk "kijkt op een onafhankelijke, eurosceptische manier"; hij zei het echt!- onderzoeken of terugkeer naar de gulden reeël is. Maar naar welke gulden, die van 1999 of die van 1983? Of de keiharde gulden van minister Colijn tot 1936?

Van Dijk zei in het parlementair debat: "uit de euro, desnoods zonder andere landen (eh, dus zonder Duitsland)". Het is een gok en spelen met vuur. Het kan twee kanten opgaan. Nederland als financiële vluchthaven met een harde gulden die onze export vermorzelt. Kijk maar eens naar Zwitserland, ook een exportland. Het heeft haar muntmoeten koppelen aan de euro. En onze pensioenen die dán belegd zijn in eur0's, zullen sterk in waarde dalen. Maar de gulden kan ook kelderen. Geen wereldvreemde gedachte als de financiële markten zich realiseren dat wij 'die Heimat' hebben verlaten en op eigen benen staan. Ik weet niet of de relatief kleine Nederlandse economie concurrerend genoeg zal zijn met een bankwezen dat veel te groot is om gered te worden. Je mag hopen dat exporteurs dan aan voldoende kapitaal kunnen komen om nog iets te kunnen produceren.

Ik vermoed dat de PVV op studiereis naar Zweden is geweest. Het is een verleidelijk voorbeeld. Lage staatsschuld, forse groei, niet meebetalen op de euro-problemen. Vergeet dan echter niet dat in de jaren '90 Zweden door een zeer diepe crisis (incl. een echte bankencrisis) is gegaan. Een van de redenen? Duitsland besloot de rente te verhogen en Zweden moest mee. "Het is altijd Duitsland, het is niet anders, ook al zouden sommigen het graag anders zien (zie op 0:50).

Commissie de Wit (verslag dag 8) def

2011-11-21T10:26:00.000+01:00

Dag 8 van de Commissie de Wit had weer drie ondervraagden: Sluimers van pensioenbeheerder APG en hoogleraar-deskundige Sweder van Wijnbergen. Maar ondervraagde nr. 3 was het hoofgerecht: de moeder aller 'old-boys' Jan-Michiels Hessels.

Wie ken hem niet?

Commissaris bij Boskalis, Heineken. Bedrijven-omvormer bij Vendex, waar hij Laurus creerde, dat later volledig ontmanteld werd. Veel ernstiger is zijn rol bij vorming van Euronext. Ik houd hem verantwoordelijk voor de teloorgang van het Nederlandse beursbedrijf. In de strijd tussen de Nederlander Moller en de Fransman Theodore koos hij voor de fransman. Hessels behield zijn baantje en mocht later aanschuiven op het hoogste niveau bij de fusie van NYSE en Euronext. Bij Fortis was hij de op een na hoogste man in het non-executive committee en in die hoedanigheid gehoord door de Commissie de Wit. Toegegeven, hij verschuilt zich niet als het mis gaat. Wie herinnert zich niet de wanhopige wijze waarop Hessels de gemoederen tracht te kalmeren tijdens een aandeelhoudersvergadering van Fortis, waarin Hessels,terwijl de schoenen om zijn hoofd vliegen, roept: politesse, politesse (video)

Goed, terug naar de rustige Tweede Kamer. Hessels kon de rol van commissaris weer vrijuit spelen. Hessels is een meester in verhullend taalgebruik, zoals 'niet de sterkste leider', 'lichtelijk geirriteerd', 'ging niet zo best', 'ik heb er het beste van gemaakt'. Maar laten we niet vergeten dat hij een bank leidde die met name veel Belgen bankroet heeft gemaakt (Hessels: 'een ellendige situatie voor iedereen'), dat hij wel verantwoordelijkheid draagt voor de overname door Fortis van ABN AMRO. Het is bijna niet te verteren dat hij dan voor de Commissie de Wit aangeeft 'oprecht respect te hebben voor handelen overheid', die wel 16,8 miljard namens de Nederlandse belastingbetaler moest neerleggen.

Hessels heeft het verhoor gebruikt om zijn bekende nevenfunctie van tuinman te benadrukken: het stoepje moest en zou schoongeveegd worden. Hij heeft zijn best gedaan, maar alle topmannen gingen weg Votron (wel met 2,5 miljoen extraatje), Dierckx, Verwilst. En natuurlijk had hij zich goed geinformeerd over de subprime leningen, waarvan Fortis er heel veel op de balans had staan. Hessels had namelijk in 2008 aan NYSE-Euronext én Fed bestuurslid Alice Rivlin gevraagd naar de subprime markt.

Het was onthutsend om te horen hoe weinig het topmanagement van Fortis betrokken was bij de reddingsoperatie. Hessels: 'we zaten in een zijkamertje te wachten'; 'ik moest dokumenten ondertekenen'. Van de Nederlandse kant hoorde hij niets, de Belgen kwam soms langs voor wat overleg. Overigens zei Hessels dat hij echt zijn best had gedaan voor de aandeelhouders in Fortis Holding. Hij heeft de Nederlandse Staat bereid gevonden leningen ter waarde van 16 miljard te garanderen. Dat is een cadeau voor circa 0,5 miljard. Helaas is het geld niet bij Fortis Group terecht gekomen, maar bij de koper BNP Paribas!

Ook Hessels werd gevraagd naar zijn kennis omtrent mogelijke oplossingen voor de problemen van Fortis. Van Rutte van Fortis NL wist het allemaal niet zeker, nou Hessels wel 'ik weet het heel zeker, ik wist van niets'.

Hessels had twee zondebokken voor zijn falen gevonden. In de eerste plaats de Europese Commissie, mevrouw Kroes. Zij stelde onmogelijke eisen aan Fortis, met name verkoop van HBU. Dat heeft volgens Hessels Fortis 1 miljard gekost. Was het maar waar dat Fortis met 1 miljard gered had kunnen worden. Bedrijvenman Hessels weet nu waar de archilleshiel van een bank ligt: bij de liquiditeit. Er liep op een gegeven moment 10 miljard weg bij de bank. Dat akkevietje met Brussel is vervelend, maar zeker niet de reden van de ondergang van de bank.

Nog schandelijker was zijn 'naschot': het was een analistenrapport van een broker dat Fortis de das heeft omgedaan. En omdat kracht bij te zetten, verwees Hessels naar de AFM die de broker heeft veroordeeld. Mijn visie op dit schandelijke en onterechte vonnis van AFM, lees hier. Hessels kwam er allemaal mee weg en zit nog rustig in allerlei raden van commissarissen en adviesraden.

Na Hessels kwam deskundige Sweder van Wijnbergen. Ik heb medelijden met de studenten van van Wijnbergen. De man praat als een machinegeweer en geeft op geen enkel moment de toehoorders de kans om even na te denken. Zeer vermoeiend.

Van Wijnbergen haalde fors uit naar Bos en Wellink inzake het verhogen van de grens van het depositogarantiesysteem en de gang van zaken rondom Icesave. Er was geen draaiboek bij DNB als bank in problemen komt (hij verwees naar DSB). Spaarders hadden beter moeten weten en hadden noot vergoed mogen worden (dat noemen wij economen 'moral hazard').

Van Wijnbergen neemt Bos wel in bescherming als het gaat om de hoogte van de overnamesom bij ABN AMRO. 16,8 miljard is wel veel, maar gezien doel (stabiliteit in financiele systeem) niet onredelijk.

Vervolgens werd zijn opinie gevraagd naar de ALT-A constructie. Voor de meeste een erg lastige materie, maar voor van Wijnbergen een eitje (het is een asset-swap niet meer). Fijn, maar ik ben verder zijn betoog kwijtgeraakt. Hoofdrekenen is niet mijn sterkste punt, dat is duidelijk.

Zijn voornaamste argument voor de constructie is dat het 'insurer based' is ipv 'capital based'. Dat betekent dat een bank in de problemen niet zomaar kapitaal krijgt, maar alleen kapitaal als je het nodig hebt. Overigens gaf van Wijnbergen nog even fijntjes aan dat de overheid er niet is om de aandeelhouder te helpen, maar om het systeem in stand te houden.

De derde ondervraagde was de hoogste baas van APG. Ik heb dit verhoor niet meegemaakt. Hier het stuk van de Horde en Willems uit het FD.

Commissie de Wit (verslag dag 7)

2011-11-20T17:21:00.001+01:00

Gisteren was het zover! De commissie heeft het E-woord gebruikt. Nadat het verhoor met Fortis-bankier van Rutte was afgelopen, waarschuwde voorzitter de Wit de heer van Rutte dat hij twee vragen niet geheel duidelijk had beantwoord en dat hij de heer van Rutte er aan herinnert dat hij onder 'E'de staat. De kijker had allang die conclusie getrokken: er klopt iets niet in het betoog van van Rutte! Het heeft overigens niet mogen baten. Van Rutte kwam ermee weg. Maar daarover straks meer, want de eerste ondervraagde was weer een ING-bankier: Timmermans.

---

Timmermans is ook gehoord in ronde 1 van de Commissie en was toen verrassend open over de gang van zaken. Ik ben gisteren opnieuw niet teleurgesteld. Als Hoofd Risicobeheer speelde Timmermans een cruciale rol in het bestuur van ING. Timmermans gaf aan dat investeren in Alt-A hyptotheken wel degelijk werden ingegeven door rendementsoverwegingen. Collega van Eden ontkende dit nog. Staatsobligaties brachten domweg te weinig op. Daarnaast wilde ING niet alle eieren in 1 mandje (dat is goed bancair beleid: "grote posten" regeling) en dus ook niet alles VS-overheid. Dit kwam Timmermans op de vraag te staan of 43% Alt-A (tegen 6% staatspapier) een goede risico-inschatting was. Timmermans gaf impliciet aan dat ING de VS-Staat (mede in de vorm van Freddie Mac) niet helemaal vertrouwde en de hypotheken zagen er destijds gezond uit.

---

En daarmee komen we weer terug op de rode lijn in alle ING verhoren. Ze hadden geen flauw idee waar ze in waren gestapt (ik denk dat het dus toch koninkrijkjes waren). Er is ze een rad voor ogen gedraaid. Er werden wel stresstesten gedaan, zeker. En ING zag dat de cashflow van de hypotheken gezond was (en nog is), waardoor gedacht werd dat evt. echte verliezen opgevangen konden worden door opgebouwde winsten. En dat evt. ongerealiseerde verliezen netjes in een 'herwaarderingsreserve' gestald konden worden tot betere tijden. Echter, de klap, het zeer fors en zeer snel afwaarderen van Alt -A hypotheken door ratingagencies, kwam als een verrassing en ING was reddeloos verloren. ING moest per direct meer eigen vermogen gaan aanhouden en dat had ING niet (ze hadden net een flink interimdividend betaald en 5 miljard eigen vermogen teruggegeven). Zoals Timmermans het formuleerde: "we werden steeds ingehaald door de tijd". Het is moeilijk te geloven maar in feite kreeg ING een 'margin call' en ze konden er niet aan voldoen.

---

ING moest naar de overheid en werd gedwongen 10 miljard extra kapitaal te accepteren. Niet veel later nam de Staat 80% van de Alt-A portefeuille over. Het moeten vreemde tijden zijn geweest, want in dezelfde periode keek ING ook of het delen van Fortis kon overnemen. Op de achtergrond speelde natuurlijk DNB en MvF een cruciale rol, die streefden naar een "oranje' oplossing, dwz eigen land eerst. Als belegger vond ik het opvallend dat ING heeft overwogen om indexfutures te verkopen om op die manier de Alt-A verliezen te compenseren (wat een levensgevaarlijke strategie voor een bank, die naar eigen zeggen, geen belegger is!).

---

Timmermans zei verder dat ING de garantieregeling (de 200 miljard pot) niet echt nodig had. Op verzoek van Ministerie (Ter Haar) heeft ING meegedaan. Dat bleek een kostbare zaak. De Europese Commissie zag het als staatssteun en eiste daarna (1) verkoop ING Direct USA (2) verkoop WUH (3) afsplitsing verzekeringsbedrijf (4) geen prijsvechter.

---

De tweede ondervraagde was Jan van Rutte, destijds baas van Fortis Bank Nederland (nu Rvb van ABN AMRO). Laat ik het maar even ronduit zeggen: een beschamende vertoning. Het was mij na een tijdje duidelijk. Van Rutte was een 'zetbaas' van de Belgen. Fortis Bank Nederland (FBN), de 4e bank in Nederland, was voor haar funding 100% afhankelijk van Brussel. Volgens van Rutte was FNB voldoende gekapitaliseerd. Even ter herinnering: Schmittmann zei het tegenovergestelde! Van Rutte noemde FNB een solide bank, waarna mevrouw Vermeij (PVDA) opmerkte hoe dat te rijmen is met de afschrijving van 1 miljard op Madoff (van Rutte: hoort bij dienstverlening aan hedge funds.......).

---

Van Rutte zag het misgaan toen spaarders miljarden weghaalden bij de bank (en naar RABO brachten) en kwam in 'doodsnood' toen Fortis Group ook geen funding meer kon leveren. Er waren toen al contacten met DNB en MvF. De commissie de Wit wilde heel precies weten hoe die contacten verliepen. En dat was het moment dat het geheugen van van Rutte niet wilde meewerken en een 'zweem van meineed' (kop in FD) in beeld kwam! Ik ben geneigd het anders te zien. Van Rutte wist waarschijnlijk echt niets. Votron en Kloosterman bestuurden FNB vanuit Brussel. Van Rutte kon zich na lang nadenken wel herinneren dat er sprake is geweest van een 'stille curator' (nl. van de Merwe, oud Fortis), maar hij had geen idee wat Wellink bedoeld zou hebben met de uitspraak "het is geen gegeven dat jullie worden gered langs nationale lijnen". Commissielid Nepperus (VVD) zei op een gegeven moment: "ja maar u wilt toch wel weten wat er met je bank gaat gebeuren?". En deze man leidt nu ABN AMRO namens ons allen.

---

Volgens Kloosterman is van Rutte op zaterdag door hem geinformeerd over de reddingsactie van nationale overheden (de 49% actie). Van Rutte kon zich dat niet herinneren! Ook wist hij niets van de volledige nationalisatie. Topbestuurder? CEO van de 4e bank van Nederland?

Het kwam hem dus op een waarschuwing te staan van de heer de Wit dat hij onder ede staat. Het mocht niet baten. Van Rutte gaf aan dat hij niet wil 'gissen' en hield zijn mond.

---

De derde ondervraagde was ex-DNB'er Kleijwegt (nu RABO). Kleijwegt trapte af met de opmerking dat ABN Amro "redelijk goed" bestuurd was tot aan de kredietcrisis. DNB had als doelstelling tot ABN AMRO moest kunnen blijven doorwerken als geintegreerde bank. Ik neem aan dat om die reden aan Schmittmann gevraagd is te blijven zitten op zijn positie. Wat opviel was dat Kleijwegt geen parate kennis had over de financiele situatie bij ABN AMRO. Commissielid Vermeij moest de cijfers even voorlezen.

---

De commissie was duidelijk op zoek naar de financiele situatie van ABN AMRO vlak voor de splitsing. Immers, na de splitsing bleek RBS opgezadeld te zijn met veel slechte kredieten. Kleijwegt beriep zich op toezichtvertrouwelijke informatie en wil de vraag naar het zogenaamde I-share ABN AMRO niet beantwoorden. De commissie laat het zitten. Kleijwegt merkt op dat vanuit RBS erg weinig informatie los kwam.

---

Kleijwegt stelde een paar keer dat ABN AMRO als geheel goed was gekapitaliseerd (met dank aan Santander) en dat er geen kapitaal aan de bank mocht worden onttrokken zonder toestemming van DNB. DNB was voorstander van een nationale oplossing. Dat moet niet als 'oranje-gevoel' worden gezien, maar vooral praktisch. Om die reden wilde DNB ook hoofdtoezichthouder worden van ABN AMRO omdat een zeer belangrijk deel van de bank-en verzekeringsactiviteiten in Nederlandse handen zouden komen.

---

Was 16,8 miljard niet een te hoge prijs? Kleijwegt kon het niet goed bepalen. Hij gaf wel aan dat voor DNB voorop stond een stabiel financiel systeem en dat mag wat kosten. De onderhandelaars Bos, Balkenende en Ter Haar wisten dat er nog meer geld in de ABN AMRO gestoken zou moeten worden.

Commissie de Wit (verslag dag 6)

2011-11-18T08:04:00.001+01:00

Maandag schreef ik dat de Commissie in de verhoren een tandje erbij had gezet en dat dat de 'amusumentswaarde' van de verhoren ten goede kwam. Gisteren leek het echter wel of Mevrouw Koser Kaya (D66) een bijscholing had gehad van motivatiegoeroe Ratelband en bereid was om over gloeiende kolen te lopen om de waarheid boven tafel te halen. Zij beet zich stevig vast in ING-bankier van Eden over de kapitaalssteun. Het leidde tot een prikkelige soms zelfs boze stemming, die helaas niet altijd meer nuttige informatie oplevert.

Maar de eerste ondervraagde was een oude bekende: ambtenaar Ter Haar, de rechterhand minister Bos. Deze keer werd hij ondervraagd over het DGS en het garantiefonds van 20 miljard.

Ter Haar is de geestelijk vader van het plan. Het werd ingegeven door de ontwikkelingen in de VS, waar het Paulsen-plan was opgezet dat de slechte activiteiten van een bank in de problemen onderbracht in een 'bad bank'. Dat zag Ter Haar niet zitten. Hij stelde aan Bos voor dat alle Europese landen circa 3% van BNP zouden opzij zetten voor garantieleningen, met name aan banken die in principe gezond zijn, maar problemen hebben met de financiering.

Het plan werd door DNB zeer lauw ontvangen. Sterker nog, doorvragen van Grashoff van GL maakte duidelijk dat DNB toch wel leed aan het 'not invented here syndroom'. DNB had haar eigen ideeen over een reddingsplan. En ondanks dat Ter Haar diplomatiek bleef, was duidelijk dat hij vond dat DNB niet de urgentie van het probleem doorhad! In de ogen van DNB was er geen reden om solvabiliteit in te brengen. Ter Haar maakte nog melding dat in zijn ogen er een schrikbarend tekort aan harde informatie was over de solvabiliteitspositie van de banken. De commissie heeft het vermoeden dat binnen DNB wel sprake was van ideeen over een soort 'bad bank constructie'. Ter Haar kon dat niet bevestigen. De commissie maakte vast melding van het feit dat ze dat aan DNB gaan vragen.

We kennen de geschiedenis. Uiteindelijk kwam er een gezamenlijk plan en ING, AEGON en SNS trokken zwaar op het garantieplan. Overigens hadden ING en AEGON zich al gemeld voordat de regeling publiek zou worden. Een aandelenemissie is niet aan de orde geweest, met name door juridische hordes (helaas is niet de vraag gesteld waarom de Staat bij de Alt-A heeft gekozen om ING Direct USA te helpen en niet de holding).

Tot slot kwam er nog een klein familie-akkevietje om de hoek. De Wit zelf vroeg of Ter Haar wist dat de adviseur van Fortis, Scholten (van Merril Lynch), een zwager was van Kloosterman. Dat wist Ter haar. Uiteindelijk koos de Staat voor adviseur Lazard.

De Wit proefde nog even de nieren van Ter Haar door te vragen wie Ter Haar zo allemaal wel belt en door wie hij weer gebeld. Ter Haar gaf aan dat hij veel 'belrondjes' deed om het marktgevoel te krijgen, maar dat hij zeer prudent omsprong met marktgevoelige informatie. Het zijn van die zaakjes in de marge. De Nederlandse overheid kwam pas op zondag 28 september in actie. Kloosterman zei in het verhoor dat hij op zaterdag 27 september Ter haar had gebeld over het gerucht dat Belgie en Luxemburg wilden overgaan tot nationalisatie. Ter Haar deed toen net alsof hij van niets wist. Dat bleek dus niet zo te zijn, want op vrijdag 26 september had de zwager van Kloosterman Ter haar al ingelicht.

Vervolgens kwam hoofd Capital Management (zeg maar balansbeheer) van Eden aan het woord (met dank aan Joost van Kuppeveld van Belegger.nl). Deze bankier had een assertiviteitstraining gehad en ging meteen van leer. Dat leverde pittige discussies met Kosa Kaya (D66) op. Van Eden riep het een beetje op door veel jargon te gebruiken en soms de indruk te wekken dat hij vond dat de commissieleden niet veel verstand hebben van zijn moeilijke werk. Zijn houding riep ook bij mij wrevel op. De enorme staatssteun omschrijven als een "bedrijfsongeval" is niet handig.

Het eerste deel van de discussie ging over het eigen vermogen van ING. Eerst benadrukte van Eden (opnieuw) dat ING Direct USA zeer risicomijdend te werk ging en dat vanuit balansbeheer er sprake was van een buy and hold benadering. De hypotheken waren er niet om in te handelen.

In de ogen van van Eden bestaat de ING uit ondernemers die 'er lekker tegenaan gaan'. Er was dan ook geen reden om het bedrijf minder hard te laten groeien (dwz minder spaargeld aantrekken). Hierdoor ontstond een activa-probleem.

Koser Kaya vroeg of ING niet te veel geleveraged was. Zij vergeleek het eigen vermogen tot de totale activa (een simpele rekenregel). Zij gaf aan dat die ratio sterk was gedaald. Vervolgens was er sprake van veel misverstanden. Van Eden vond dat deze ratio te eenvoudig was. Je moet kijken naar de risicogewogen activa (dat doet Basel II en III ook) en je moet in zijn ogen ook corrigeren voor de negatieve herwaarderingsreserve (waarop het verlies op afgeboekte activa wordt gestald).

Van Eden vond dat er niets mis was met de solvabiliteit tot 2007 en dat is ook zo als gekeken wordt naar de eisen van de toezichthouders. De commissie probeerde van Eden de uitspraak te ontlokken dat banken door de tijd heen met steeds minder eigen vermogen zijn gaan werken en dat daar een reden voor de huidige crisis ligt. Daar zit een politiek doel achter, immers de staatssteun was nodig door het sterk gedaalde eigen vermogen van ING na de crisis van 2008.

Die crisis kwam voor van Eden als een volslagen verrassing. De snelle daling van de waarde van activa heeft hem verrast. Van Eden wist dat een downgrade meer eigen vermogen zou gaan kosten, maar in de stresstest heeft men dit onvoldoende meegenomen. Binnen de bank dacht men dat de winstgevendheid van ING Direct USA (die er was) voldoende zou zijn om de afwaarderingen op te vangen. Ook van Eden gaf aan dat de wijze waarop de ALT-A hypotheken zijn geadministreerd de zaak heeft verergerd (wachten op betere tijden was niet mogelijk). Intern was men van mening dat de markt aan het overshooten was.

Toen bleek dat de zaak niet te redden was, is besloten om staatssteun aan te vragen, maar ook omdat collega-banken dit ook deden. ING was bang voor de perceptie dat zonder staatssteun de kapitaalpositie van ING minder zou lijken. ING wilde zelf een hoge coupon omdat daarmee duidelijk werd dat het een 'echte' lening was en geen staatssteun. Om die reden was er ook een boete op vervroegd aflossen. Ter Haar vond de boete begrijpelijk omdat om die wijze ook de aandeelhouders meebetalen.

Commissie de Wit (verslag dag 5)

2011-11-16T19:05:00.001+01:00

Ik heb het sterke vermoeden dat de commissie heeft dit weekend een survivaltocht heeft gemaakt in de Ardennen, waarbij commissievoorzitter de Wit haar commissieleden heeft verplicht met minimale kledij de rivier de Ourthe over te steken. De messen waren namelijk scherp geslepen, met name bij de leden Haverkamp (CDA) en Grashoff (GL). En dat heeft de eerste ondervraagde, H. Harryvan, destijds de baas van ING Direct en lid van de Raad van bestuur van de ING, aan de lijve ondervonden. In het verhoor werd hij regelmatig de hoek ingedreven en in die hoek hielden de ondervragers niet op. Kortom: week 2 heeft een goede start gemaakt.

Harryvan werd eerst ondergevraagd naar de groeistrategie van ING Direct USA en het businessplan. Harryvan gaf aan dat men vooral spaargeld wilde aantrekken en dat men daarbij geen prijsvechter was. Hij kreeg de kans om even een kleine commercial te maken over de klantgerichtheid en het kostenbewustzijn. Dat werd gelukkig snel afgekapt. De vraag kwam al snel op de vraag waarom ING Direct dan werkte met tarieflokkertjes (eerst een laag vast tarief, daarna variabel) en waarom uiteindelijk werd besloten om ook in hypotheken (eerst gekocht van staatsbedrijf Freddie Mac/Fannie Mae, daarna rechtstreeks) te gaan beleggen en dan natuurlijk met name de beruchte Alt-A.

Volgens Harryvan brachten de ALT-A hypotheken nauwelijks meer op dan staatsobligaties, maar vond ING dat er meer gespreid moest worden. ING Direct USA was ook verplicht een deel van het spaargeld te beleggen in hypotheken (of consumptief krediet). Mijn ervaring bij Alex Beleggersbank was dat dat spaargeld beleggen in staatsobligaties gewoon te weinig oplevert om een concurrerende spaarrente te bieden (en dan heb je ook nog het looptijdtransformatierisico). Ik ben niet overtuigd dat het 'internetmodel' zo kostenbewust was dat er alsnog een mooie marge overbleef. Harryvan benadrukte dat elke hypotheek werd 'gekeurd' door de Groep en dat men alleen ging voor hoge kwaliteit. Die hoge kwaliteit werd "gegarandeerd" door de ratingbedrijven (lees mijn blog hoe partijen als ING een rad voor de ogen werd gedraaid).

ING Direct USA wilde blijven groeien en bleef spaargeld aantrekken (CFO Timmermans zei tijdens de eerste ronde dat dit een van de oorzaken van de problemen was). Uiteindelijk ging het mis en wat mij opviel is dat de ING het probleem stelselmatig heeft onderschat (later zou de heer Gast van Dynamic Credit dit bevestigen). ING had het idee dat er voldoende buffers waren ingebouwd voordat er echt verlies zou worden geleden. De Amerikaanse toezichthouder kwam tot de conclusie dat het maxiamel verlies hooguit een kwartaalwinst zou zijn van ING Direct USA. De markt waardeerde de hypotheken af; de commissie vroeg aan Harryvan of de markt het eerder doorhad dan ING (!). Harryvan gaf aan, en ik vind dat redelijk verbazingwekkend, dat men niet had gedacht dat mensen hun sleutel zouden inleveren als de hypotheekschuld hoger was dan de waarde van het huis. Nogal naief zei Harryvan dat men dacht dat in de VS 'my home is my castle"is. Tsja. De klant krijgt de schuld.

ING is nog een tijdje doorgegaan met herinvesteren in hypotheken, zelfs nadat de toezichthouders hadden aangegeven dat dit geen prudent beleid is.

Vervolgens ging de commissie nader in op de wijze waarop de ALT-A hypotheken werden geadministreerd.De leningen werden gerubriceerd als 'available for sale" ipv 'hold to maturity". Harryvan vond dit een 'blunder' (blijkbaar ingegeven door wat hij noemt de 'financiele kolom'). Door deze wijze van administreren moest ING direct verlies nemen ipv uitsmeren over lange tijd. Zeker, dit is een van de redenen waarom ING te weinig bufferkapitaal had en de Staat moest ingrijpen.

Het is echter niet de enige reden. Harryvan gaf toe dat ING ten onrechte 5 miljard euro vermogen heeft teruggegeven aan aandeelhouders. Later bleek dat de ALT-A hypotheken, na een lagere rating, juist 10 miljard EXTRA buffervermogen vereisten. Dus de 'rekenfout' van ING is net zo belangrijk. Daarnaast is het natuurlijk ook een vorm van 'risico's en verlies vooruitschuiven'. Dat zal Hoogervorst van de internationale accountantsclub niet apprecieren. Die wil alles op marktwaarde en direct verlies nemen.

Harryvan heeft veel vertrouwen in de goede afloop (daarom had hij liever gekozen voor HTM methode!). In zijn optiek heeft 'de markt' de waarde van de hypotheken te laag ingeschat (waarde 55%, terwijl waarde nu 83% is). Hij verwacht dat de Staat er met 4 miljard winst zal uitkomen (huidige winst volgens Harryvan 1 miljard).

Laten we het hopen (maar alles hangt af van de huizenprijzen in de VS). De Staat kan het geld goed gebruiken. De vraag die niet gesteld is, is waarom de Nederlandse overheid een 100% Amerikaans bedrijf zo nodig moest redden met een vrij ingewikkelde constructie. Wellicht kan die vraag woensdag aan Ter Haar worden gesteld!

De tweede ondervraagde was de heer Gast, eigenaar van het bureau Dynamic Credit. Dit bureau is gespecialiseerd in het waarderen van complexe hypotheekproducten. Het bedrijf heeft op eigen verzoek en voor eigen rekening in 2008 een diepgaand onderzoek gedaan naar de hypothekenmarkt in de VS, waarbij op postcodeniveau analyses werden gedaan (meten=weten). Volgens Gast is daarbij circa 80% van de Alt-A markt in kaart gebracht. Dynamic Credit gingen met hun resultaten eerst naar de FED, maar die waren nog in de 'ontdekkingsfase'. DNB bleek geinteresseerder en heeft in 2008 opdracht gegeven naar de ING portefeuille te kijken.

De resultaten waren nog ontluisterend. Sprak Harryvan van ING in zijn verhoor nog van een verlies van 200 miljoen, Dynamic Credit rept van een miiljardenverlies. De zogenaamde AAA hypotheken waren volgens Dynamic Credit niet veel meer dan CCC hypotheken. ING had dit volgens Gast kunnen weten, maar gaf niet aan waarom de boodschap niet is overgekomen.

Volgens Dynamic Credit heeft de Staat een 'redelijke' prijs betaald voor de ATL-A portefeuille van ING (met aantekening dat de Staat meerdere motieven had om deze transactie te doen). Er is een redelijke kans op winst, alhoewel Gast aangaf dat de winstkansen niet stoelen op een model, maar een 'inschatting' (maar dan wel van een expert) zijn.

De derde ondervraagde was van 't Geloof van de stichting Icesaving (een belangengroep van "grote" spaarders, dwz meer dan 100.000 euro). Ik heb het verhoor niet gevolgd. Zie hier een artikel uit het AD en hier uit De Pers. En hier een videosamenvatting.

Wie gaat de euro redden?

2011-11-15T09:37:00.001+01:00

Gaan de Maya's dan toch gelijk krijgen en gaat de wereld dan toch ten onder in 2012? Je begint het langzamerhand te geloven. Leek Griekenland nog een veenbrandje, het is maar een schuld van 350 miljard. Vorige week hield iemand een lontje bij het Italiaanse kruidvat, gevuld met een staatsschuld van 1900 miljard en we zagen op de Italiaanse obligatiemarkten een vroegtijdig eindejaarsvuurwerk. Dat is best een goed idee, nu zelfs 'nieuwsuur' zich gaat afvragen of de euro de kerst haalt.

Volgend jaar moet Italië 300 miljard aan staatsleningen aflossen en op dit moment weet geen mens hoe ze dit gaan doen. Want het (mondjesmaat) opkopen van leningen door de ECB geeft wel enige steun aan de Italiaanse obligaties, maar de ECB mag onder geen voorwaarde nieuwe staatsleningen kopen en dat zal toch moeten. Er zijn gewoon geen kopers en ik kan dat goed begrijpen. Waarom zou een (Chinese of Braziliaanse) belegger nu in Italiaanse obligaties stappen zonder dat Italie iets doet om (1) de corruptie aan te pakken (2) arbeids-en pensioenmarkten te hervormen en (3) zorg te dragen voor herverdeling van geld van rijke private sector naar arme overheidssector via belastingmaatregelen? Ook al krijg ik een garantie van 20% van het Noodfonds EFSF, het risico om 80% te verliezen is net even te groot. En dan moet je ook nog realiseren dat het Noodfonds geen harde euro's heeft, maar slechts garanties van met name Duitsland, Nederland en Frankrijk (het Financiele Dagblad spreekt over een 'fantoom'). En Frankrijk kan wel eens het volgende land in de problemen zijn.

De traditionele kopers van staatsleningen zijn de banken. En toezichthouders eisen nu net dat de financiële instellingen meer eigen vermogen moeten gaan aanhouden. Dat kunnen ze op 4 manieren doen: aandelen uitgeven (hopeloze zaak); winst inhouden (het bijna gratis geld van ECB heeft de banken zeker geholpen, maar is lang niet genoeg); minder krediet verstrekken (liever niet want rampzalig voor de economie) en verkopen van activa (en dat zijn o.a staatsleningen). Dat laatste is het gemakkelijkst. Groot voordeel: als je de eerste bent, krijg je nog mooie prijs. En als iedereen gelijk door de deur naar buiten wil, dan kelderen de obligatiekoersen. Dat zagen we op 'bloody wednesday'.

Deze storm waait niet over. Het onderliggende probleem is dat banken overmatig belegd hebben in staatsleningen (lekkere hoge rente!) en dat de toezichthouders de banken hebben toegestaan om tegenover deze leningen geen eigen vermogen aan te houden, zelfs als het leningen van Griekenland of Ierland betrof. De banken worden nu gedwongen verlies te nemen en dan kan het hard gaan. Griekenland is nog te behappen, Italië niet. En als het vertrouwen in soliditeit verdwijnt, dan komt de 'man met de liquiditeitshamer' langs. Topambtenaar Ter Haar schetste gisteren voor Parlementaire Commissie de Wit hoe Fortis in 2 dagen zijn liquiditeit kwijt was en reddeloos verloren was.

De oplossing? In ieder geval niet het plan van de PVV om de gulden terug te krijgen. Ik wist dat Graus op bancair gebied de weg kwijt is. Alsof Nederland al niet heel lang geleden zijn monetaire souvereiniteit had overgedragen aan de Deutsche Mark. Ik stel voor dat Graus het onderzoek gaat doen.

Of je nu voor of tegen de euro bent, het probleem is acuut en er is een ultrakorte oplossing nodig en die oplossing moet de op hol geslagen obligatiemarkten tot rust brengen. Ik zie geen andere weg dan dat Europese politici (=Duitsland) de ECB toestemming geven om op te treden als 'lender of last resort' en op echt zeer grote schaal obligaties gaat kopen. Als de rust terug is, kan worden nagedacht over 'een Europa met 2 sporen'. Alleen dan halen we 12:12:2012

Commissie de Wit (verslag 4e dag)

2011-11-14T14:54:00.001+01:00

Vrijdag ging ik er echt eens lekker voor zitten, want CFO Bert Bruggink van RABO werd gehoord. Bruggink gebruikt graag grote woorden en is niet bang om 'collega-bankiers' flink te kijk te zetten (zie hier). Die collega-bankiers zijn vervolgens verbolgen, maar dat deert Bruggink niet. En dat kan ik ook wel weer begrijpen. RABO heeft in 2008 geen problemen gekend en ook deze crisis lijkt volledig aan de bank voorbij te gaan. Zoals Bruggink tijdens het verhoor zei: "RABO zit goed in de slappe was".

Ik ben vrijdag niet teleurgesteld. Bruggink ging niets uit de weg en dit keer moet ik hem 100% gelijk geven. Hij liet op duidelijke wijze zien dat de relatie tussen DNB en de banken verstoord is. RABO heeft DNB vele malen gewaarschuwd voor Fortis. RABO zag een enorme toename van spaargeld vanuit Fortis. Heemskerk, de CEO van RABO heeft nog persoonlijk met Wellink gebeld om dit zeggen dat hij zich grote zorgen maakte. Het was allemaal aan dovemansoren gericht. DNB, maar ook het MvF, zoals we later konden vernemen van Ter Haar, waren in hun eigen technocratische wereldje bezig de wereld te redden: het heeft ons zeer veel belastinggeld gekost,

DNB zei tegen RABO dat de belgische collega's aan zet waren (de bancaire wereld wankelde toen....) en dat DNB in "de tweede koets" zat (woorden van Bruggink). Sterker nog, volgens het FD van 11 november stelt DNB, en houd u even vast, dit zijn uw toezichthouders, dat "we hebben de Rabobank niet nodig om op de hoogte te zijn van de situatie rondom Fortis". Hoe durft DNB! Was DNB eigenlijk wel tevreden met de gang van zaken, want een failliet van Fortis en evt. splitsing zou het toezicht weer terug brengen in Nederland en de machtpositie van DNB weer verhogen? Een cynische gedachtegang, maar ik heb net als Bruggink weinig op met de bestuurders van DNB.

Tsja, toen bleek dat Fortis reddeloos verloren was, mocht RABO proforma nog even in de boeken kijken. Terecht paste RABO voor de eer ('er was niets interessants voor ons'). En vervolgens mocht RABO 'out of the blue" vernemen dat Bos (met instemming van DNB) de garantie van de DGS verhoogd had naar 100.000. Brugging stond toen voor de douanecontrole in NY en was verbijsterd. Waren er dan problemen, vroeg hij? Nee, die waren er niet, maar RABO mag de garantie betalen en is niet eens geconsulteerd (Bruggink praat onder ede). Het is schandelijk en nog schandelijker is dat Wellink en Bos ermee weg kwamen.

DNB en MvF voelde zich later natuurlijk niet te goed om RABO wel te vragen mee te doen met de regeling om banken van vreemd vermogen te voorzien om de kredietverlening weer aan te zwengelen. RABO deed uiteindelijk mee , maar weigerde Leaseplanbank en NIBC van vreemd vermogen te voorzien.

Brugging had voor ons nog een hele goede uitsmijter in petto. De toezichthouders en politici hebben verzuimd in 2008 een bank failliet te laten gaan. Volgens Bruggink had dat een realistisch risicogedrag bij spaarders weer teruggebracht en "banken" als Leaseplanbank en NIBC geen onterecht concurrentievoordeel (over de rug van RABO) gegeven (zie mijn blog hierover).

De tweede spreker was de absolute topambtenaar Ter Haar, de rechterhand van Bos. Wilt u graag weten hoe weinig inlevingsvermogen uw ambtenaren hebben met 'het veld', kijk dan de opname terug van deze topamtenaar (lees nog even terug hoe de vertwijfelde topbestuurder van Fortis, Kloosterman, vergeefs Ter Haar aan de telefoon trachtte te krijgen). Het verhoor was zonder peppilletje niet vol te houden. Overigens werkt de goede man niet meer op Financien, maar doet hij wat bij het ministerie van VROM (veel succes daar, wens ik de ambtenaren toe).

Ter Haar beschreef Fortis als een 'lekkende band". Hij schetste hoe snel een bank door liquiditeitsproblemen ten onder kan gaan. Bruggink had dat ook al gesignaleerd. Binnen twee dagen kan het doek vallen. Bruggink had eerder gezegd dat de toezichthouder en het ministerie veel te langzaam hadden gereageerd (als je Ter haar ziet en hoort, dan weet je direct dat dit zo is). Ernstig!

Ter Haar wilde hoe dan ook de Nederlandse activiteiten uit Fortis halen (waarom eigenlijk? hierop werd niet doorgevraagd). Er is even nagedacht over de "nucleaire optie", dat is de activiteiten onder curatele stellen, maar het ministerie was bang voor jarenlange rechtszaken.

Ter Haar ging in op de rol van ING. Deze bank heeft ook een boekenonderzoek gedaan en heeft een bod uitgebracht. ING kreeg toestemming van Europese Commissie en er waren geen voorwaarden aan verbonden, opmerkelijk!

Tot slot: Ter Haar had geen flauw idee hoeveel de overname van ABN AMRO uiteindelijke echt zou gaan kosten. 16,8 miljard leek hem veel, maar er was geen echte keuze. Lazard, de ingehuurde investment bank, kwam met ramingen tussen de 4 miljard en 20 miljard. Ter haar was ook verbaast dat ASR ook door Nederland gekocht moest worden. Blijkbaar was met de Belgen iets anders afgesproken. Al met al is het een duur geintje geworden: de teller staat nu op 30 miljard: bedankt mensen.

En toen kwam de NVB-voorman Boele Staal. Ik heb de live-stream direct uitgezet toen ik de volgende uitspraak hoorde: de NVB-voorman wist niet dat Leaseplanbank een bank was, zelfs niet toen de commissie de Wit stelde dat om lid te worden van de NVB bij de ballotage toch minimaal een bankvergunning nodig is. Ik heb het helemaal gehad met de heer Staal.

Commissie de Wit (verslag dag 3)

2011-11-12T10:50:00.001+01:00

Het was gisteren opnieuw een weinig inspirerende dag en dat kwam niet omdat Graus niet meer aanzat in de Commissie de Wit. Het probleem zit in de volgorde van de keuze van de ondervraagden. Ik begrijp dat de Commissie de Wit het belangrijk vindt om haar eigen leden te ondervragen over de wijze waarop de Kamer is geinformeerd over majeure steunoperaties van de overheid in onze banken en de wijze waarop het depositogarantiesysteem (DGS) vorm heeft gekregen in samenhang met het 'Icesave-debacle'.

Echter, na het horen op dag 1 van de financiële woordvoerdersde Nerée (oud-CDA) en Vendrik (oud-GL) en op dag 2 de financiële woordvoerder van de PVDA, Paul Tang, was het voor mij duidelijk dat de Tweede Kamer door minister Bos niet serieus is genomen en alleen pro forma is geinformeerd, een technocratische benadering die ons veel onheil heeft gebracht.

Vandaag mochten de financiële woordvoerders van de SP, Ewald Irrgang, en van de VVD, Frans Weekers hun verhaal houden. En de boodschap was opnieuw helder. Irrgang zei dat ex-minister Bos per definitie (bron: FD redacteur Leon Willems) de Tweede Kamer niet vooraf wilde informeren over crisismaatregelen zoals overname ABN Amro. Irrgang stelde zich op het standpunt dat de Kamer altijd vooraf geinformeerd dient te worden, desnoods in een geheim overleg. Volgens Iirgang werd de kamer enigszins ingelicht over de investering in de Alt-A leningenportefeuille van ING. De crisis uit 2008 maakt wel overduidelijk dat in crisissituaties het voor de Kamer erg moeilijk is haar controlerende taak echt inhoud te geven.

De derde ondervraagde was topambtenaar Barnard (hij stond dicht bij ex-minister Bos). Barnard werd ondervraagd over de 'Icesave-affaire' en de overname ABN AMRO.

Eerst maar even ABN AMRO. Barnard maakte duidelijk dat de sfeer tussen de Nederlanders en Belgen om te snijden was. De Belgen waren blijkbaar zo boos op Bos dat ze Bos dreigde te vervolgen wegens marktmanipulatie. DNB klaagde dat zij veel te weinig informatie kregen uit Brussel. Barnard gaf aan dat de ambtenaren op hun niveau er alles aan gedaan hebben om de sfeer te verbeteren met het hoge doel voor ogen, stabiliteit en rust op de financiële markten (het geeft je allemaal geen goed gevoel over de huidige crisis, door de slechte onderlinge verhoudingen tussen de politici, krijgen de ambtenaren een te belangrijke rol). Om die reden was Nederland ook niet uit op 51% van de aandelen, maar name genoegen met 49%. Barnard gaf verder aan dat de overheid wel degelijk wist dat in het eerste bod niet de aandelen van ABN AMRO zaten (Schmittmann zei in zijn ondervraging dat hij dit een blunder vond van de overheid).

Barnard gaf aan dat met name ING serieus heeft gekeken naar ABN AMRO en een bieding heeft uitgebracht. Hij kon niet zeggen waarom het bod niet is doorgegaan. Over de prijs die de Staat heeft betaald voor ABN AMRO van 16,8 milard, hield Barnard zich op de vlakte, maar uit de toonzetting kon ik opmaken dat ook Barnard de prijs te hoog vond (maar....nood breekt wet enz.).

Daarna werd Barnard ondervraagd over DGS en 'Icesave'. Opnieuw werd pijnlijk duidelijk dat er veel mis gaat in de communicatie (!). Het Ministerie van Financiën dacht dat het dossier in goede handen was bij DNB en geen actie nodig was. Niets was minder waar. DNB stelde zich op standpunt dat Icesave een bijkantoor was en dat toezicht in thuisland ligt (dus Ijsland). Pas toen spaarders hun geld niet meer konden opnemen in Nederland, kwam ministerie in actie: veel te laat.

Pikant is dat op het ministerie de bekende Buiter (Citibank) niet wordt gelezen. Buiter had in dikke studie laten zien, dat Ijsland met haar waterhoofden-bankwezen op de rand van de afgrond stond!

Barnard gaf aan dat ex-minister Bos bang was voor een 'bankrun' , mede als gevolg van 'icesave', en daarom de garantie heeft verhoogd naar 100.000 en het compenseren van 'icesafe-spaarders' (wat juridisch niet nodig was). De vroegtijdige actie van Bos heeft de onderhandelingen met de Ijslanders niet gemakkelijker gemaakt (de Ijslanders vonden de noodzaak tot betalen natuurlijk niet meer echt nodig). Barnard gaf aan dat de perceptie bestond dat burgers ook gingen twijfelen aan de betrouwbaarheid van het gehele internetbankieren. Het zal een ieder volkomen duidelijk zijn dat dat een ramp van de eerste orde zou zijn.

Commissie de Wit (verslag dag 2)

2011-11-11T08:50:00.001+01:00

De eerste - weinig opwindende - dag van de parlementaire verhoren kreeg met het vertrek van PVV'er Dion Graus een absurd staartje. Daar is inmiddels genoeg over gezegd. Ik verwijs nog even naar dit artikel in Dagblad De Pers en dan hebben we het er niet meer over.

Woensdag zat ik in elk geval weer geinteresseerd klaar voor de live-stream van de tweede dag. Het verhoor zou van start gaan met Lex Kloosterman, die ruim 20 jaar bij ABN AMRO heeft gewerkt en ten ondergegaan is gegaan in de strijd die "De Prooi" van Jeroen Smit zo mooi beschrijft. Hij ging naar Fortis Nederland en wat gebeurt? De holding Fortis gaat samen met Santander en RBS een knock-out cash-bod uitbrengen op ABN AMRO waar nog een paar 'vrienden' zaten. We kennen de afloop en Kloosterman is daarna bij RABO aan de slag gegaan (na al die dynamiek, blijkbaar zekerheid voor alles).

Ik was dus zeer benieuwd of de commissie uitspraken van Schmittmann zou toetsen bij Kloosterman. Binnen 5 minuten was het duidelijk. Kloosterman vond dat Fortis (op moment van de bieding) helemaal geen fundingproblemen had; zoals ik maandag schreef, vond Schmittman dat wel (hij zag een gat van 6 miljard). De commissie kwam op dit punt niet verder, vooral omdat Kloosterman niet van zins was veel meer prijs te geven.

Boekje open over gebrekkige communicatie
Op de vraag hoe Fortis dan zo in de problemen was gekomen ging de beschuldigende vinger naar 'de media' en dan met name een analistenrapport van MF Global. Kloosterman merkt op dat de AFM aan dit bedrijf (dat recentelijkfailliet is gegaan) een boete heeft uitgedeeld (mijn visie op dit vonnis en dus implciete kritiek op visie Kloosterman vind u hier). Grappig was het antwoord op de vraag van de commissie waarom er geen boekenonderzoek is gedaan (het was een reusachtige overname van circa 70 miljard!): we kenden elkaar goed, het waren onze concurrenten.

Opnieuw werd een boekje open gedaan over de zeer gebrekkige communicatie tussen Fortis en de Nederlandse overheid. In de stem van Kloosterman klonk verbazing en soms zelfs lichelijke paniek toen hij beschreef dat in het eerste reddingsweekend van 27 september 2008 Kloosterman tot twee maal toe ambtenaar Ter haar probeerde te bellen om te vertellen dat de Belgische en Luxemburgse overheden bezig waren met een reddingsactie. Hij kreeg die dag geen gehoor (pikant: Ter Haar zei dat hij het pas op zondag wist; Kloosterman bestrijdt dit en zegt dat Ter Haar het al op vrijdag ter ore was gekomen: Ter Haar zal nog wel komen, ik ben benieuwd). Volgens Kloosterman heeft overigens de Belgische regering tot 4 maal toe getracht Balkenende aan de telefoon te krijgen, zonder resultaat. Dit is niet de eerste keer dat (onder ede) wordt gezegd dat onze PM de financiële dossiers angstvallig mijdde.

Ook Kloosterman gaf aan dat hij de prijs van 16,8 miljard veel te hoog vond. In zijn ogen had de Nederlandse overheid na de aankoop van 49 procent van de aandelen van Fortis voor 4 miljard enige bedenktijd moeten nemen. In zijn ogen was er dan een sterke Benelux-bank ontstaan. In het licht van de latere ontwikkelingen en zeker de huidige gang van zaken op de markt, valt wel wat op deze stelling af te dingen.

Fail!
Na Kloosterman kwam een ambtenaar van Ministerie van Financiën, Vermeij, de gang van zaken rondom het depositogarantiesysteem toe te lichten. Ik kan kort zijn. Ambtenaren zijn zelden interessant in een verhoor. Vermeij verschool zich achter de minister en zei feitelijk dat hij niet de juiste man was om over dit onderwerp te praten. Een duidelijk 'fail' van de commissie, zou ik zeggen. De opmerking van Vermeij dat de verhoging van de garantiegrens naar 100.000 euro was ingegeven om kapitaalvlucht tegen te gaan, lijkt mij uit de lucht gegrepen. Het gemiddelde spaarsaldo in Nederland ligt ver onder 100.000 euro en dit lijken mij geen mensen die toegang hebben tot buitenlandse banken.

De laatste ondervraagde was ex-PVDA financieel woordvoerder Paul Tang. Ik verwijs hiervoor naar de opmerkingen die ik eerder heb gemaakt bij het verhoor van Frans de Nerée tot Babberich (oud-CDA) en Kees Vendrik (oud-Groenlinks).

Margin Call

2011-11-09T07:52:00.000+01:00

Deze week heb ik op uitnodiging van dagblad De Pers de 'geldfilm' Margin Call gezien. Hoogleraar financiële geografie Ewald Engelen zat naast mij en wij waren het eens: het is een realistische film over de parasitaire wereld van het grote geld binnen Investment Banks. De film kan opgenomen zijn bij Goldman Sachs, Merrill Lynch, Citibank (er stonden heel veel Bloombergs!). Het plot is overigens flinterdun, maar dat is de wereld van Investment bankers ook, dus dat klopt ook: "junior rocket science trader komt er achter dat de bank waardeloze verpakte hypotheken (CDO's) op de balans heeft waardoor het eigen vermogen verdampt is; 's nachts (Investment Bankers maken lange uren) gaan steeds belangrijkere bazen zich er mee bemoeien tot de hoogste baas zegt: alle rotzooi in 1 keer verkopen voordat klanten er achter komen; de verkopers krijgen grote bonus, de pechvogels een ruime ontslagregeling".

Volgens de regisseur is het allemaal echt gebeurd, het is alleen niet Lehman Brothers en de bank bestaat nog. Ik geloof het direct, sterker nog, de werkelijkheid is veel erger en cynischer. Het verhaal deed mij denken aan de ondergang van Merrill Lynch. Merrill was marktleider in CDO's, maar kon de produkten niet meer verkopen. Vervolgens werd een nieuw onderdeel binnen Merryll opgericht, dat alle rotte produkten opkocht en ze geruime tijd buiten de balans wist te houden. De handelaren die de rotzooi moesten kopen kregen zeer forse bonussen, vandaar dat dit schandaal ook wel "the subsidy" (mooie filmtitel) wordt genoemd. En bonussen zijn echte bonussen: 'a million for a billion': voor elk miljard aan CDO's dat werd gekocht, kreeg men 1 miljoen bonus. Uiteindelijk moest Merrill een verlies nemen van $26 miljard en werd overgenomen door Bank of America.

Maar de CDO-business kan nog veel cynischer. En dan komen we bij 'the work of god' van Goldman Sachs. Goldman was zo machtig, dat zij min of meer bepaalde welke hypotheken werden opgenomen in een CDO. Goldman stopte daar vaak slechte hypotheken in en Goldman ging vervolgens short op deze leningen (men speculeerde dus op het failliet van haar klanten). Bij Goldman noemden ze dat de 'big short'. En het was bijna altijd Goldman dat het startschot tot afwaarderingen ('de objectieve analist, sic) van CDO's gaf. Men was zich volledig bewust dat dit klanten in de zeer grote problemen zou brengen, die dan een margin call van Goldman konden verwachten. Lees mee met een mail van de topschurk van Goldman, Blankfein: "make sure they prioritize weaker credits". En om het nog maar eens duidelijk neer te zetten, hier schrijft Goldman 'get out of everything, stay on the short side'; om daarna de troep aan "klanten" te slijten. En toen het mis ging, tientallen miljarden aan staatssteun opstrijken.

In de film loopt het voor de hoofdpersonen goed af, Hollywood hè. In het echt ook hoor! De SEC heeft een paar onderknuppels aangepakt, maar de 'Big Dogs' zitten er nog (zie hier), ondanks een vernietigend parlementair onderzoek.

Zou u nog zaken willen doen met zo'n bank? Ik niet, maar onze overheid wel hoor en ook het pensioenfonds Zorg & Welzijn.

Komende week start in Nederland deel 2 van de parlementaire enquête naar onze bankencrisis. Dit keer onder ede. Verwacht geen schokkende zaken en al helemaal geen film over onze Investment Banks. Waarom? Nederland heeft ze niet (sorry ABN-Jiskoot-AMRO). Vervelender, Nederlandse banken waren het slachtoffer (RABO is nog aan het procederen) en wees eerlijk, niemand kijkt graag naar 'losers'.

Tweede ronde commissie de Wit van start (verslag dag 1)

2011-11-09T07:51:00.000+01:00

Gisteren was de aftrap van het tweede van de openbare verhoren van de Parlementaire Enquêtecommissie Financieel Stelsel, in de volksmond de Commissie de Wit. De commissie onderzoekt de crisismaatregelen die de nederlandse overheid nam in 2008 en 2009 om de financiële crisis te bestrijden (overname ABN AMRO, staatssteun banken, Icesave). Het eerste deel van het onderzoek is gehouden in 2010 en afgesloten met de aanbieding van het rapport ‘Verloren Krediet’. Een belangrijk verschil met deel 1 is dat de ondervraagden nu onder ede staan en dat er dus scherper verhoord zou kunnen worden.

Helaas, dag 1 heeft wat dat betreft geen vuurwerk gebracht. De reden is de wijze waarop de 'verhoren' plaatsvinden. De ondervraagden worden telkens door twee commissieleden bevraagd, helaas netjes achter elkaar in een tam vraag en antwoord ritme, waardoor er geen 'spervuur' van vragen is. En net als in rond 1 is besloten omniet de financiële specialisten het woord te laten voeren, terwijl de materie echt niet gemakkelijk is. Dit werd gisteren pijnlijk duidelijk bij het verhoor van ABN AMRO topman Schmittmann door Graus. De laatste werd volledig weggeblazen. Verder was het voor diegene die ook met interesse het eerste deel van de verhoren hebben gevolgd irritant dat het soms lijkt alsof de Commissie haar eigen onderzoeksrapport was vergeten.

Gisteren mocht Ruding als expert de aftrap doen en was ingehuurd om een soort inleiding te geven. Ik vraag mij af of dit een gelukkige keuze is geweest. In mijn ogen zou Ruding, tot 2000 de een na hoogste baas van Citibank (een van de veroorzakers van de kredietcrisis), beter als 'medeplichtige' ondervraagd kunnen worden. Bijvoorbeeld hoe de discussies in de Boardroom van Citibank zijn verlopen toen Citibank in 1998 een hartstochtelijk pleidooi hield voor afschaffen van de 'Glass-Steagall Act' (scheiding van nuts-en zakenbankieren; belangrijke reden voor huidige problemen)!

Niettemin deed Ruding een paar belangrijke observaties, waarbij met name oud-minister Bos werd aangevallen. Zo vond Ruding het niet juist dat Bos de garantiegrens in de depositogarantiesysteem ophoogde van 40.000 naar 100.000 euro. In de ogen Ruding zijn spaarders met meer dan 50.000 geen kleine spaarders en zag het als een paniekreactie (peter verhaar: wellicht ingegeven door electorale overwegingen, de rekening wordt immers door de andere banken , met name RABO, betaald?). Ruding was helemaal ontstemd over het feit dat Bos de Icesave-spaarders compenseerden (ben het 100% met hem eens).

Ruding werd ook ondervraagd over de verkoop en opsplitsing van ABN AMRO en de garantieregelingen van de overheid. Ruding vond met name de opsplitsing van een systeembank (Ruding kon overigens geen goede definitie hiervan geven, hij kan kunnen verwijzen naar de FSB!) onverstandig. De door Bos opgetuigde 200 miljard garantieregeling gaf aanleiding tot misverstanden (mede door slechte vraagstelling van commissie). Deze regeling was niet bedoeld om korte termijn liquiditeitssteun aan banken te geven, maar juist bedoeld om de kredietverlening aan bedrijven en particulieren te waarborgen. De commissie had hier moeten doorvragen naar de mening van Ruding of banken als NIBC en Leaseplanbank terecht in aanmerking kwamen (want in tegenstelling tot wat Bos destijds zei, loopt de Staat wel degelijk risico).

De twee ondervraagde politici, de Nerée (oud-CDA) en Vendrik (oud-GL) waren zeer kritisch over Bos. De Tweede Kamer liep voortdurend achter de feiten aan en werd steeds voor voldongen feiten geplaatst. De Nerée gaf aan dat hij een uurtje kreeg om de Alt-A oplossing te bestuderen, terwijl in zijn ogen ambtenaren al maanden bezig waren met de maatregel. Vendrik stelde dat Bos voortdurend de 'budgetrecht' van de Tweede kamer heeft geschonden.

De laatste spreker was Schmittmann, de CEO van ABN AMRO NL. Schmittmann wilde graag praten. Ook hij wees de beschuldigende vinger naar Bos, maar ook naar DNB. Toen hij was ontslagen, overigens door een ambtenaar van Bos (!), is nauwelijks naar zijn visie op de opsplitsing gevraagd en moest hij via de rechter zijn financiële gelijk halen. Opvallend was dat Schmittmann aangaf dat ABN AMRO NL geen staatssteun nodig had en dat Bos veel te veel heeft betaald voor de overname en dat dit geld naar het Belgische Fortis is gegaan. Tot tweemaal toe wees Schmittmann erop dat Bos in eerste instantie de verkeerde aandelen van ABN AMRO had gekocht. Hij hekelde ook DNB dat in zijn ogen vertragingstaktieken hanteerde om de deal te frusteren, maar juist doordoor de zaak in de problemen bracht.

Woensdag komt oud-Fortisman Kloosterman praten. Het echte wachten is natuurlijk op Bos zelf. U wordt op de hoogte gehouden.

Een bank zonder risico bestaat niet

2011-11-02T20:32:00.001+01:00

De G20 heeft aangekondigd met maatregelen te komen om het risico van bankieren in te dammen. Ook in de debatten die gevoerd werden rondom het euro-akkoord gaan stemmen op om het bankwezen structureel te hervormen. Hierbij moet gedacht worden aan het "too big to fail" verschijnsel (d.w.z. banken zijn te groot ten opzichte van het BBP van een land), het geringe eigen vermogen in relatie tot risicodragende activa (pre-crisis was de solvabiliteit maar 3% en moet nu naar 9%), de beloningsstructuur (banken moeten meer winst gaan maken door verlagen salarissen en relateren van bonussen aan de risicograad van de activa i.p.v. het rendement op eigen vermogen) en scherper toezicht op de over-the-counter derivatenhandel.

Het is een feit dat in bepaalde landen het bankwezen erg groot is geworden. Hierbij moet niet alleen gekeken worden naar de absolute omvang van banken, maar ook naar de spreiding van banken in een land. In bijgaand staatje is dat goed te zien. In de VS zijn enkele zeer grote banken, maar omdat er veel banken zijn domineert de bankensector niet. Dat ligt anders in Nederland waar drie banken 90% van alle bankactiviteiten voor hun rekening nemen.

Er gaan dan ook stemmen op om banken te splitsen in zogenaamde 'nutsbanken' en 'zakenbanken'. Politici omarmen dit argument natuurlijk graag. Het klinkt zo simpel, vooral als je dan ook nog zegt dat de banken 'moeten stoppen met risicovolle activiteiten met ons spaargeld'. In Nederland werd dit argument in het debat gebruikt door mevrouw Sap (GL). Tijd voor een lesje 'bankieren 1.0'.

Banken hebben naast het uitvoerenvan het betalingsverkeer 3 kernfuncties: termijntransformatie (kort aantrekken/lang uitzetten en andersom),schaaltransformatie (kleine spaarsaldi/groot krediet en andersom) én debiteurentransformatie. Deze drie functies zijn per definitie allemaal risicovol! Bankieren ís risicotransformatie.

Als mevrouw Sap wil dat er geen risicovolle activiteiten met spaargeld plaatsvinden, dan zullen we weer traditionele spaarbanken moeten oprichten, zoals de Spaarbank voor de Stad Amsterdam. Deze banken belegden al het spaargeld in veilige staatsleningen. Echter, de spaarrente was zeer laag. Maar zelfs deze spaarbanken liepen risico, nl. dat de rente op staatsleningen voor jaren vast stond, terwijl de spaarbanken om klanten te behouden een hogere kortetermijnrente moesten bieden. En dus gingen ook de spaarbanken risicovollere activiteiten uitvoeren. In mijn archief zit een FD van 14 april 1981 waarin dit probleem geadresseerd werd!

Spaarbanken gingen hypotheken verstrekken. Mevrouw Sap schijnt te denken dat dat risicomijdend is. Vergeet het maar. In 1982 bleek dat de klassieke hypotheekbanken (WUH en FGH) door de zeer eenzijdige activazijde van de balans zich niet meer konden financieren en werden overgenomen. En de ING groep is door ING Direct USA in de problemen gekomen toen spaargeld werd belegd in hypotheken. Bankveiligheid is een keuze: BinckBank bewijst dat, haar spaarrente is daarom een van de laagste in de markt.

Het simpel opbreken van banken is niet de eindoplossing. Universele banken met een gediversificeerde activa- en passivazijde zijn onmisbaar om risico's te transformeren en om spaarders die op zoek zijn naar een hoge rente te kunnen bedienen. Meer eigen vermogen en toezicht is wel de oplossing. Daarnaast geloof ik in meer concurrentie door (doelgroep) banken, zodat spaarders een keuze kunnen maken tussen risico en rendement.

De problemen waar mevrouw Sap eigenlijk op doelt is de 'handel voor eigen rekening' van een bank (met het spaargeld) en de daarbij behorende kapitaalmarktactiviteiten. In de VS waren die 'investment banks' tot 1998 gescheiden van de gewone banken (de Glass-Steagall Act); zo zou het weer moeten zijn. Voor mevrouw Sap is het goed te weten dat dit soort banken (Goldman Sachs, Morgan Stanley) in Nederland niet in enige omvang voorkomen.

Bescherming spaarders in crisistijd (column op www.eyeopen.nl)

2011-11-01T08:42:00.000+01:00

Als blogger over banken heb je over gebrek aan kopij niet te klagen. De kranten staan vol met berichten over problemen bij banken. En als klap op de vuurpijl ging dit weekend Dexia bank ter ziele. Overigens ging in de kantlijn ook nog een Deense bank (Max bank) en een Griekse bank (Proton bank) failliet. Dat een Griekse bank problemen heeft zal u niet verbazen, maar de ondergang van Dexia, tot dat moment de grootste bank van België, kwam voor velen als een onaangename verrassing.

Voor de ingewijden niet helemaal. Drie jaar geleden kreeg Dexia al ruim 6 miljard vermogen toegestopt en 150 miljard aan garanties. Het heeft niet mogen baten. De eerste Pan-Europese bank wordt weer gesplitst in een Frans en Belgisch deel. Het oude Dexia Bank België, de echte consumentenbank, is gekocht door de Staat. Precies hetzelfde als onze overheid met ABN AMRO deed. Alle rommel-leningen gaan in wat men noemt een 'bad' bank. Wat een trauma voor de Belgen. Drie jaar geleden werd ook die andere grote consumentenbank Fortis ontmanteld. BNP Paribas was toen de koper.

Ernstiger is dat sommige deskundigen ons een echt 'doom-scenario' schetsen. Een adviseur van het IMF zei voor de BBC dat als Europa niet snel beslissingen neemt, er een volledige 'meltdown' kan komen van het financiële systeem. Nu beschouw ik deze uitspraak vooral als verbaal geweld, toch is het voorstelbaar dat u zich toch zorgen gaat maken over uw spaargeld. Dat vond ook de redactie van het TV programma Pauw & Witteman. De afgelopen week ben ik tweemaal te gast geweest om in te gaan op de gevolgen van deze crisis (link naar 6 oktober en 8 oktober).

Wat kunt u doen?

Kijk, als alle banken omvallen dan zullen ook de overheden niet voldoende middelen hebben om ons te redden. In de uitzending zei ik enigszins schertsend dat je dan beter een boerderij kunt kopen en je eigen voedsel moet gaan verbouwen. Een complete 'meltdown' zie ik niet gebeuren. De kans is echter wel aanwezig dat er meer individuele banken in de problemen komen. Dit kunnen zelfs staatsbanken zijn. In de UK heeft vorige week de Royal Bank of Scotland, voor 80% in handen van de overheid, een afwaardering van Moody's gehad.

Ik vind het zeer verstandig om uw spaargeld over zoveel mogelijk banken te spreiden. Het openen van een rekening gaat tegenwoordig razendsnel en kan heel vaak volledig via de computer. Tot 100.000 wordt uw geld gedekt door het deposito-garantiesysteem; bij een en/of rekening zelfs tot 200.000. Gaat er dan een bank failliet dan zullen eerst de overige banken in het betreffende land worden aangesproken. Er zijn in Nederland ruim voldoende banken die onderdeel uitmaken van het deposito-garantiesysteem. Kijk daarvoor in het register van DNB. Overigens is het zo dat de individuele RABO banken allemaal als zelfstandige banken worden aangemerkt (m.a.w. opent u bij twee RABO banken een spaarrekening, dan bent u ook tweemaal verzekerd). u heeft

Als u bekend bent met beleggen, dan kunt u natuurlijk ook op de beurs Nederlandse Staatsleningen kopen. De rente ligt over het algemeen iets lager dan spaarrekeningen, maar u heeft dan wel een rechtstreekse bescherming van een 'triple A' overheid. U dient dan wel koersrisico te mijden. Dat betekent dat u niet in een situatie terecht mag komen waarbij u moet verkopen vóór de aflossingsdatum.

Gered door de gong?

2011-11-01T08:41:00.001+01:00

Ik schrijf deze column op donderdagmorgen, dat u het weet. De euro lijkt vannacht weer voor een tijdje gered en ik moet toegeven dat ik niet had verwacht dat de politici er nog uit zouden komen. De lichaamstaal tussen Merkel en Sarkozy was duidelijk, er is geen chemie tussen die twee. Maar met name hoe Merkozy Berlusconi afserveerden deed bij mij het ergste vrezen (overigens kan ik het zeer goed begrijpen want wie is vergeten dat Berlusconi zeer demonstratief met zijn rug naar Merkel toe ging bellen terwijl zij stond te wachten met uitgestoken hand, Frau Merkel zal het niet zijn vergeten). En alles draait om Italië en zijn staatsschuld (Griekenland is peanuts en is de bliksemafleider).

De markten reageren positief. Nou ja na alle hel en verdoemenis die ons voorspeld was, econoom Matthijs B. liet zich door Matthijs -ik snap er allemaal niets van- N. in 'De Wereld Draait Door' verleiden tot uitspraak dat pinautomaten wel eens leeg zouden zijn, kon het ook niet anders. Ons Nationale instituut de NOS heeft (als enige) geslapen in een 'occupy-tentje' voor dat andere Nationale instituut de Amsterdamse Effectenbeurs. Daarom was de NOS er als de kippen bij om vanmorgen iemand in een raar jasje te interviewen die het allemaal maar niets vond. Het was een handelaar en u kent mijn stelling "never ever trust a trader".

Ik tel mijn knopen en bekijk de eurocrisis, net als Merkel, vanuit het standpunt dat Europa verder moet gaan met integreren om 'een nieuwe oorlog in Europa te voorkomen'. Het huis staat in brand en nu worden tenminste de brandslangen uitgerold. Nu maar hopen dat er water uitkomt, want we hebben een belangrijke erfenis te verdedigen.

Het taalgebruik van het officiële rapport is namelijk nogal vrijblijvend; "we invite...", "we welcome...". Ik mis woorden als: "we gaan afdwingen" of "we eisen" als gesproken wordt over echte hervormingen in Italië.

De banken gaan nu 50% afschrijven op hun Griekse schuld. Helaas is dit in de praktijk slechts 30% en ik denk niet voldoende. Het IMF heeft een vernietigend rapport geschreven over de kansen dat Griekenland zichzelf uit het moeras trekt. Het zou mij niet verbazen als er nog een rondje 'haircut' komt. En obligatiehouders van de failliete banken worden in het rapport uit de wind gehouden.

Niet onverwacht (maar het staat er tenminste) is dat banken al in 2012 een eigen vermogen van 9% zullen moeten gaan hebben. De wrakke staatsleningen moeten dan op echte marktwaarde worden gewaardeerd. Dat was voor de Franse banken steeds het struikelblok. Ik ben benieuwd wat Chief Accountant Hoogervorst gaat zeggen? Het blijft lachen met politici, want de banken mogen niet excessief activa gaan verkopen en moeten wel krediet blijven verstrekken. Dan resteert eigen vermogen aantrekken. Wie durft nu te investeren in banken? Remember Dexia. De Chinezen willen wellicht, maar hun prijs zal hoog zijn. Er wordt 106 miljard opzij gezet voor herkapitalisatie. Het zal niet genoeg zijn. Maar spaarders opgelet: Nederlandse banken zijn veilig.

Alle aandacht moet komende weken gericht zijn op obligatiemarkten (vergeet de aandelenmarkt). Marktpartijen gaan zeker hun pijlen richten op Italië om te testen of een noodfonds van 1000 miljard (door u te betalen) voldoende groot is. Ik denk het niet. De hoogste baas van de ECB, de Italiaans Draghi, gaf daarom woensdag al aan dat de ECB doorgaat met aankopen van leningen. Goed om te weten dat u ook dan de rekening betaalt.

Peter Verhaar bij Pauw en Witteman; TV fragmenten over de bankencrisis

2011-10-11T10:37:00.001+02:00

Vorige week was ik twee maal te gast bij Pauw & Witteman. Gespreksthema was de bankencrisis (deel1 ) en de rol van de rating-agencies (deel 2). Hieronder de fragmenten:

http://pauwenwitteman.vara.nl/Fragment-detail.1548.0.html?&tx_ttnews%5Btt_news%5D=23261&tx_ttnews%5BbackPid%5D=116&cHash=ce3534efcc6bad2bf5ae6a66e66c3bc0

http://pauwenwitteman.vara.nl/Fragment-detail.1548.0.html?&tx_ttnews%5Btt_news%5D=23292&tx_ttnews%5BbackPid%5D=116&cHash=3ee390007c08f67b2c0f9e105361abcd

De oogkleppen van de AFM

2011-10-11T09:08:00.000+02:00

Stel dat ik afgelopen maandagmorgen voorbeurs aan de lezers van www.bank.blog.nl een mail had gestuurd met daarin de volgende boodschap: "Dexia loopt groot solvabiliteitsrisico, mogelijk failliet door 4,8 miljard aan Griekse leningen, spaarders gaan hun geld opnemen". Aan het einde van de dag blijkt het nog waar te zijn ook en is de koers 25% gedaald. Natuurlijk met disclaimer dat het uw eigen verantwoordelijkheid is en dat de mail alleen voor www.bank.blog.nl bedoeld is. Ik denk dat u zou zeggen: "dank u voor het advies, goed gezien". De titel 'beste aandelenverkoper' van 2011 ligt voor het oprapen!

Fout, dat gaat niet gebeuren, want deze mail mag niet meer worden verstuurd als het aan de AFM ligt. Al eerder had de Jager de effectenhandel de stuipen op het lijf gejaagd door kritische berichten over banken in nood strafbaar te stellen. En nu heeft de AFM aan een aandelenverkoper van bedrijf 'MF Global' een zeer forse boete opgelegd, omdat hij in 2008 in twee (link, link) mails schreef dat Fortis in grote problemen zit en met een tweede emissie zou komen. Die dag zakte de koers van Fortis 18% en die koersdaling wordt de aandelenverkoper in de schoenen geschoven. Het is niet het eerste vonnis van de AFM inzake marktmanipulatie dat bij mij de wenkbrauwen doet fronsen. Enige tijd geleden deed de AFM in mijn ogen ook al een opmerkelijke uitspraak inzake een belegger in Batenburg (zie hier). Wat bezielt de AFM?

Ik heb inzage gekregen in alle correspondentie en de AFM heeft last van een 'tunnelvisie'. Voor de betrokkene een Kafkaiaanse situatie, vooral omdat de AFM niet alleen rechecheur is, maar óók rechter (een bizarre combinatie).

Het belangrijkste argument van de AFM is dat de mails feiten geven en geen meningen, maar negeert volkomen het expertrapport van prof. Koelewijn, die vaststelde dat de klanten van MF Global wisten dat het een mening betrof. Waar hebben we het negeren van experts eerder gezien?

De mails waren bedoeld voor professionals, maar de mail is opgepakt door de Telegraaf en heeft daardoor particuliere beleggers bereikt, die gedupeerd werden door de koersdaling van 18%. Dat had MF Global moeten weten, zegt de AFM. Hu? Een serieuze financiele krant als het FD heeft het bericht genegeerd, de door de AFM aangehaalde Belgische financiele krant DE TIJD praat over 'geruchten'.

De AFM koppelt de koersdaling van 15/7 1 op 1 aan de mail. Hoezo, kijk naar de grafiek, de koers van Fortis is in 2007/2008 alleen maar gedaald. Opvallend is dat in het DE TIJD-verhaal de AFM (i.c Hoogervorst) zelf als bron genoemd voor de koersdaling. Nog absurder is de koersdaling van 15/9. In het weekend van 14/9 was Lehman failliet gegaan en Merrill overgenomen. Ik zou zeggen dat dat voldoende reden is voor ruim afwaarderen van het voor derivaten super kwetsbare aandeel Fortis.

En daarmee komen we op de kern van de zaak en het uiterst kwalijke van deze veroordeling. De koers van Fortis daalde niet 'zomaar' van 32 euro naar 2 euro. Fortis heeft voortdurend voor Pinokkio gespeeld en met name over de kapitaalspositie. CEO Votron zei in april 2008 dat geen extra vermogen nodig is. In juni 2008 kwam Fortis plotseling wél met een emissie. De AFM heeft notabene Fortis in 2010 een boete gegeven voor misleidende informatievoorziening in 2008! En dan een aandelenexpert beschuldigen dat hij de indruk wekt inside-informatie te hebben omdat hij het management van Fortis niet gelooft? De zaak stonk aan alle kanten. Ongelofelijk dat de AFM in haar vonnis Fortis nog in bescherming neemt door te stellen dat 'Fortis zich tot tweemaal toe genoodzaakt zag een persbericht uit te brengen n.a.v. de berichten van MF Global'. Dat lag niet aan de markt en/of MF Global, maar aan het volstrekte gebrek aan communicatieve vaardigheden van de kant van Fortis.

Ik snap helemaal niets van dit vonnis. Niet MF Global schaadt het vertrouwen in de Nederlandse kapitaalmarkt, maar de AFM. Het vonnis zal de informatievoorziening naar beleggers ernstig kunnen belemmeren. Dat kan niet de bedoeling zijn.

Kredietbeoordelaars: wat moeten we ermee?

2011-10-07T11:04:00.001+02:00

Dit wordt een wat ongemakkelijke column. De kredietbeoordelaars hebben het helemaal verbruid, met name bij Europese politici. Het omslagpunt in het sentiment was de verlaging van de kredietwaardigheid van een aantal Europese landen. Hoewel verlaging: de aankondiging van een mogelijke plaatsing op de 'watchlist' is al voldoende reden voor de financiële markten om de staatsobligaties van het land direct af te waarderen. Sindsdien is er een ware polemiek gaande over het bestaansrecht van de rating-bedrijven (zie hier een bloemlezing van het NRC).

Waarom ongemakkelijk? Eigenlijk deel ik de visie dat de boodschapper niet vermoord mag worden. Er is een parallel met de accountants, dat kredietbeoordelaars niet de feiten maken, maar zich beroepen op de feiten met de kanttekening dat daarbovenop een flinke dosis waarschijnlijkheidsberekening komt. Maar dat weten we toch met z'n allen? We kúnnen de 'raters' negeren. Moody's, S&P en Finch zijn beursgenoteerde commerciële bedrijven met winstoogmerk die 'producten' verkopen. Dus gewoon niet kopen? Helaas, zo gemakkelijk ligt het niet.

Grote beleggers laten zich door gebrek aan beter en uit efficiëncy-overwegingen leiden door de rating. Dat heeft alles te maken met hun 'onafhankelijkheid' en dan wordt het plotseling zeer ongemakkelijk.

In de VS zijn dit jaar documenten vrijgegeven die een duister licht werpen op hun werkwijze. In de eerste plaats het diepgravende onderzoek naar de crisis uit 2008 van senator Levin (en Coburn) "Wall Street and the Financial Crisis". Hoofdstuk 5 gaat expliciet over Moody's en S&P; een onderzoek van de SEC naar de hele sector, en heel bijzonder, een 78 pagina's tellend commentaar van een klokkenluider van Moody's.

Het Levin-rapport heeft zwaarwegende kritiek op het businessmodel. De 'raters' hadden ooit een model waarbij de belegger betaalde voor het advies ('subscriber-model'), maar door onvoldoende winstgevendheid is het nu een 'issuer-model', d.w.z. dat de banken en bedrijven betalen voor de rating. Dat is 'de kat op het spek binden'. De belangenverstrengeling bleek zeer innig en soms ronduit chantage. Gevolg is dat de belegger, waarvoor het allemaal bedoeld is, geen rol speelt in de analyse. Het gaat om winst en marktaandeel. Ook klokkenluider Harrington constateert dit op zeer indringende wijze. Ernstiger is dat Levin twijfels heeft over de gehanteerde modellen. Ok, het betreft de rommelhypotheken business, maar het Levin-rapport geeft weinig aanleiding te denken dat analyses over bedrijven of landen beter zijn.

Hoe verder?

De SEC constateert in haar onderzoek dat het businessmodel nog altijd hetzelfde is. Daarnaast wordt er in de media gesuggereerd dat de 'raters' meer vrijheid eisen in ruil voor niet verder downgraden van Amerikaanse schuld (we wachten nog altijd op Moody's en Finch!). Dat geeft weinig hoop voor de toekomst. De vraag rijst of kredietbeoordeling van landen een taak moet zijn van private bedrijven. Ik ben het eens met de auteurs van dit artikel. Laten we het IMF de beoordelingen maken. Dat doen zij toch al bij het bepalen van financiële (nood)hulp. Het IMF heeft laten zien op flinke afstand van politici te kunnen opereren. De rekenkamers werken ook op deze wijze.

Wat betreft het beoordelen van bedrijven, dienen de rating-bedrijven weer terug te keren naar het 'subscriber-model'. En de rating-bedrijven moeten verantwoordelijkheid gaan nemen voor de rating, desnoods tot in de rechtszaal.

Was u ook zo geschokt?

2011-10-03T12:20:00.000+02:00

Zelden heeft 1 man zo duidelijk gemaakt waarom nutsbanken en investmentbanken niets met elkaar te maken moeten hebben. Afgelopen maandag werden de BBC kijkers getracteerd met een zeldzaam inkijkje in de denkwereld van effectenhandelaren. "Onafhankelijk handelaar" Rastani zei tijdens het ontbijt dat de eurozone gaat instorten en dat hij dat uitstekend vond, sterker nog, hij droomde ervan, want dan is er geld te verdienen. En Goldman rules, maar dat wist u al ( 'big swinging dicks'). Heel Engeland verslikte zich in de bacon. Nu zijn de tere zieltjes echt geraakt. De Spaanse minister van Financiën reageerde 'geschokt' . Schande dat er mensen zijn die zo immoreel kunnen praten. Hypocriet natuurlijk: zij moet haar problemen oplossen en niet de markt de schuld geven. Ik heb geen illusies, handelaren pakken de zwakste deelnemer aan.

Natuurlijk werd de volgende dag alles 'gedownplayed': Rastoni zou een hoax zijn (niet waar); hij zou geen handelaar zijn (waar en niet waar); hij maakt verlies (waar). Dit soort taal is natuurlijk geen goede PR voor de banken.

Maar Rastani echoot wel degelijk de wereld van de traders. In de dealingrooms van de banken of op zolderkamertjes zitten allemaal Rastanietjes, die als een soort zzp'ers geld voor de bank, maar vooral voor zichzelf proberen te verdienen. En daarom deze les: 'geloof nooit wat een beurshandelaar zegt'. (p.s deze dus ook niet). Uitleg voor dummies.

Rastani schetst een doemscenario, 'get prepared' roept hij. Als hij 'short' zit (hoopt dat koersen gaan dalen), dan is het volstrekt logisch dat hij op een financieel armageddon hoopt. Immoreel? Nee hoor, ik kan het een begrafenisondernemer ook niet kwalijk nemen dat hij hoopt op veel slachtoffers. Maar handelaren hebben een tijdshorizon van een goudvis in een Willem Duys kom. En dus kan het ook zo zitten!

Handelaren zeggen dat ze short zitten, maar zijn stiekem long (hopen dat de koersen gaan stijgen); door een rampscenario te schetsen hopen ze dat de angsthazen op ramsjprijzen verkopen; de handelaren zijn de kopers en maken een aangename winst (grafiekje). Immoreel: nee, amoreel: ja. De markt heeft geen geweten.

In de schaduw van het BBC geweld had Nederland ook haar eigen Rastani-momentje. Tijs van den Brink van het EO radioprogramma 'dit is de dag' ging deze week op bezoek bij een 'short seller'. Thijs, ik beleg niet, vond het allemaal maar gemeen. Hoe voelt dat nu, te profiteren van andersmans leed? Prof. Dr. Koelewijn maakte duidelijk dat effectenhandel altijd twee kanten heeft: positieve en negatieve verwachtingen. Daarom is er handel.

Alleen politici denken daar anders over en hebben het wereldvreemde idee dat door een verbod op short selling de koersen omhoog gaan. Ondertussen wijst de praktijk uit dat dit onzin is (de koersen van Franse banken zijn gehalveerd). En het IMF is van mening dat short selling een waardevolle bijdrage levert aan de markten.

De 'rastani's' zijn nuttig op de financiële markten, ze nemen tegen hoge betaling risico's over. Geef ze alleen níet ongeclausuleerd toegang tot ons spaargeld of onze pensioenen. En laat ze al helemaal niet op TV hun rookgordijnen optrekken. Dan is het hek van de dam. Daarom is afsplitsing van de consumentenbanken noodzakelijk. En laat handelaren vooral op de blaren zitten als ze misgokken.

Krimpende banken

2011-09-27T08:12:00.001+02:00

ING gooide er deze week een paginagrote advertentie tegenaan om aan de klant te vragen "hoeveel bank wil je hebben?". Het antwoord zal zijn: veel minder bank dan nu! Dit hadden de ING marketeers kunnen weten. Iets met de tijdsgeest aanvoelen? Hoogste baas Hommen is duidelijk. ING moet krimpen en niet z'n beetje ook. En hij is lekker bezig. Alle verzekeringsactiviteiten de deur uit; verkoop van balansopkrikker ING Direct (USA); dumpen van staatsobligaties van Spanje en Italie (aan de ECB met dank aan de belastingbetaler), afwaarderen commercieel onroerend goed. ING ligt onder vuur. De staatssteun is nog niet volledig terugbetaald. Haar rating is slechts 'single A' . Zelfs het Franse BNP Paribas, zwaar onder vuur op de financiële markten, heeft nog eventjes 'double A' (in ieder geval gisteren nog). De koers is in vrije val.

De droom van Holland Financieel Centrum blijkt een nachtmerrie. De Nederlandse geldsector - een sector? drie banken hebben het voor het zeggen - is veel te groot in relatie tot de reële economie. En ons bankwezen heeft volgens het IMF veel te weinig vet op de botten.

De banken hebben uiteindelijk de belastingbetaler in gijzeling. Zweden , Zwitserland en de UK hebben er nu echt genoeg van en nemen echte maatregelen. Het UK gaat het verst. De commissie Vickers wil binnen een bank het nutsbedrijf afsplitsen van het zakenbankieren (ringfencing). Dat kost geld, veel geld (4 tot 7 miljard pond per jaar), maar de Engelsen lijken niet te buigen voor de banken.

En Nederland? Een slap klef broodje. In de troonrede komen de banken éénmaal voor. Er wordt aangekondigd dat vanaf 2012 van de banken een 'bijdrage' zal worden gevraagd in de vorm van een bankenbelasting, die misschien 300 miljoen oplevert, ja dat schiet echt op. De banken worden weer netjes uit de wind gehouden.

Dit is overigens niet de transactiebelasting, door de media ook een bankenbelasting worden genoemd. De opbrengst gaat naar Brussel. Deze belasting gaat wel geld in het laatje brengen. Helaas gaat ú deze belasting betalen, daar is Zalm van ABN AMRO heel helder over. Politici denken dat het 'flitskapitaal' gaat verdwijnen. IJdele hoop. Deze bankbelasting gaat de risico's van bankieren niet verlagen, eerder versterken, want deze kostenpost moet terugverdiend worden.

De Jager moet toch maar eens goed kijken naar Zwitserland. Net als Nederland een land met grote afhankelijkheid van de export; net als Nederland een land met een sterke valuta; net als Nederland een land met slechts enkele zeer grote banken; net als Nederland een land dat een grote bank moest redden met belastinggeld. De Zwitsers willen een solvabiliteit van 19%, ~~Nederland~~ Basel III eist 10,5%. De Jager doet net alsof Zwitserland niet vergelijkbaar is (zie hier), onterecht.

Dit zou slecht nieuws zijn voor ING. Het eigen vermogen moet dan weer groter worden. Op de beurs nieuw eigen vermogen ophalen lijkt een droom. De concurrentie tussen banken gaat niet meer om de klant, maar om eigen vermogen. BNP Paribas is op bedeltoer naar Mekka, Bank of America klopte aan bij Buffet. En banken die achteraan staan, hebben maar twee routes om nationalisatie te voorkomen: winstmaken of krimpen. Met beide heeft Hommen als oud-Philips saneerder ervaring.

Griekse Tragedie

2011-09-20T08:35:00.000+02:00

Liefhebbers van opera wisten het al jaren. Het komt niet goed met Griekenland. Christoph Gluck schreef Orfeo ed Euridice, een opera gebaseerd op een Griekse tragedie. Die gaan over de onafwendbaarheid van het noodlot. De luisteraar weet al vanaf de eerste noot welke kant het opgaat en dat zonder ingrijpen van een 'god', een 'deus ex machina', de hoofdpersonen elkaar zullen ombrengen. Het voelt niet bepaald goed om als figurant mee te moeten spelen in de 'real life soap' die zich nu ontvouwt rondom Griekenland. De hoofdrolspelers houden zich dan wel precies aan het libretto, maar spelen zonder veel charisma en passie.

Minister van Financiën De Jager is zo'n hoofdrolspeler. Zijn gestuntel begint deerniswekkende vormen aan te nemen. Natuurlijk is het volkomen logisch dat op het ministerie allerlei scenario's worden uitgerekend. Je verwacht niet anders. En natuurlijk is één van die scenario's dat Griekenland niet aan zijn verplichtingen kan voldoen. Kenners van de Griekse Tragedie weten dat. Het is volstrekt onmogelijk dat Griekenland zichzelf als de baron van Münchhausen uit het moeras zal trekkken (zelfs driedubbele Chinese groeicijfers zijn niet voldoende, privatisering? vergeet het maar). Maar De Jager moet dat alleen niet zeggen, dat is een blunder. Het is niet de eerste keer. Zijn opmerking dat we alle Griekse leningen zelfs met winst zullen terugkrijgen, deed bij vele experts de wenkbrouwen fronsen. En hij zei het gisteren weer! Ook bij de miljardeninvestering in ABN AMRO heeft hij de huid al verkocht (terwijl de beursberen nog rondlopen). Niet doen, Jan Kees, hou je kiezen op elkaar, maar ja, het script schrijft voor dat de hoofdrolspelers zichzelf steeds meer in de problemen praten.

Bert Bruggink van RABO was gecontracteerd als figurant. Terwijl de banken een cruciale rol spelen in de crisis (we kunnen het relatief kleine Griekse probleem nog niet oplossen omdat de Franse banken nog niet bereid zijn of in staat zijn de onvermijdbare verliezen af te schrijven) nam Bert geen genoegen met de figurantenrol en vond dat hij even moest zeggen dat Griekenland allang failliet is. Dat helpt het oplossen van crisis enorm Bert, maar we hebben nu vooral behoefte aan bankiers die leiderschap laten zien, geen 'kijk mij eens stoer zijn' taal. Het is niet de eerste keer dat Bert zout strooit in wonden. En dat terwijl Triple A RABO het goed doet (hoewel, Bert stalt zijn deposito's bij de ECB en gokt erop dat de ECB 'too big to fail' is en dat dus de belastingbetaler zijn deposito's dekt).

In deze crisis zal er geen 'god' op het toneel verschijnen om Europa te redden. Dit is geen theater, dit is echt. Politici en bankiers zullen nu leiderschap moeten tonen. Dat betekent eerst en vooral alleen dan praten als het moet. En geen paniek veroorzaken, dat is koren op de molen van de financiële markten (zie www.zerohedge.com). Of je voor de euro bent of tegen, in deze fase is niemand gebaat bij chaos. UBS en Citibank hebben een paar apocalyptische scenario's geschetst als we nu Europa laten vallen. Dat kan altijd later nog, het is 'alle hens aan dek'. DNB-president Knot, kom er maar in.

Dodenmars op Beursplein 5

2011-09-13T08:21:00.001+02:00

Financieel Nederland implodeert. Bankbalansen krimpen akelig snel, de werkgelegenheid nog harder. Maar de teloorgang is nergens beter te zien dan aan het Damrak. De Amsterdamse Effectenbeurs is de oudste beurs ter wereld en speelde een bepalende rol bij de vorming van de eerste Europese beurs Euronext, samen met Frankrijk en Belgie (wat een analogie met de vorming van Europa). Daarna ging het snel bergafwaarts. De Nederlander Möller kreeg niet de beloofde toppositie; JanMichiel- Pinokkio- Hessels liet zich eerst ringeloren door de Fransman Théodore (of erger nog: hij verkoos zijn persoonlijke carrière - hij zit nog altijd in de top van het beursbedrijf- boven principes) en zorgde er vervolgens voor dat Euronext werd verkocht aan NYSE.

De gifbeker is nog niet leeg. Deutsche Borse neemt NYSE Euronext over. Gevolg: topman Vermaas duikelt uit Directie. Erger: het paradepaardje van Amsterdam, de derivatenhandel, kan intrekken bij grote concurrent Eurex. Onze beurs is straks niet meer dan een Blokkerfiliaal in Purmerend met een armzalig assortiment. Want de schappen worden elk jaar leger (zie hier alarmerend staatje). En elk jaar roepen de beursbestuurders tijdens de 'nieuwjaarsborrel' dat er veel bedrijven klaar staan om naar de beurs te gaan. De realiteit is keihard. Stork, Draka, Bührmann, Crucell, Grolsch, Numico, Endemol, Vedior: reële economie bedrijven die weg zijn, twee banken verdwenen (ABN AMRO en Fortis). En wat komt terug? Een staalbedrijf, Accelor Mittal, dat Nederland alleen fiscaal nuttig vindt, terwijl ons eigen staalbedrijf, Hoogovens, van de beurs verdween om in Indiase handen te verdwijnen. O ja, en natuurlijk Tom Tom.

Heeft de beurs wel een strategie? Zwalken is zwak uitgedrukt. (1) Aandacht voor kleine bedrijven (Alternext): volledig en totaal mislukt (in Frankrijk wel succes); (2) Meer beleggingsfondsen: mislukt (Luxemburg is de winnaar); (3) meer hedge fondsen: een zieltogend bestaan; (4) Obligaties van niet-genoteerde bedrijven: niets meer van gehoord.

De beurs is een anachronisme. Beurshandel is ICT geworden en dus zien nieuwe toetreders hun kans, zoals die andere TOM of Chi-ex. Er mag wel elke morgen iemand op de 'gong' slaan. Dat heeft weinig met beleggen te maken (zie hier); wat moet je anders met een verklede 'Elvis' omdat het zijn sterfdag is of de start van KLM-Open, wat een armoede.

Maar het gebouw aan het Damrak roept nog wel een soort nationale trots op. Vermaas wil daarom 'beursplein5' weer Amsterdam Exchanges noemen en het centrum van financieel Nederland worden. Vergeefse moeite.

De kerntaak van de beurs, geld ophalen voor nieuwe bedrijven, is ten dode opgeschreven. Bedrijven weten andere wegen te vinden. Dit veelbelovende internetbedrijf (ook een speerpunt...) werd rechtstreeks gekocht door Facebook.

Ondertussen gaat een van de mooiste concertzalen ter wereld, het Concertgebouw, geld ophalen met een emissie. Net als 125 jaar geleden. Een fantastisch idee, een aandeel met een muzikaal dividend. Dat dividend gaat niet snel gepasseerd worden! Destijds kreeg zij een notering aan Beursplein 5, nu wordt de beurs gepasseerd. Ze doen het zelf. Wie volgt?

Vermaas heeft ondertussen weer huurders voor het gebouw gevonden. Het zijn opnieuw flitshandelaars geworden. En arme Maxima gaat het openen (hoezo openen?). Voor de beurs is het te hopen dat de Allah-schreeuwer langs komt. Krijgen ze nog een beetje aandacht.

Return of the Living Dead Part II

2011-09-06T09:58:00.001+02:00

Ik vind sequels van films vaak slaapverwekkend. Het zijn producties die parasiteren op het inhoudelijke succes van Part I. Wall Street met Gordon Gekko uit 1987 staat in mijn geheugen gegrift ("money never sleeps Pal, Greed =Good"); Wall Street II is een sentimentele huilie-huilie film geworden. En dan de 'Remakes', die zijn vaak nog een graadje erger. Deze zomer is de remake van Return of the Living Dead Part II in premiere gegaan. Het is dit keer een internationale productie met in de hoofdrol zombiebank Bank of America (BAC), co-starring het Italiaanse Intensa Sanpaolo en Unicredito en de Franse bank Société Générale. Beste bijrol voor de Belgische bank Dexia. Helaas konden de hoofdrolspelers uit Part I (Lehman Brothers, Bear Stearns) wegens vervelende familie-omstandigheden niet meedoen.

Het scenario van Part II is fantasieloos en lijkt als twee druppels water op Part I uit 2008. Banken vertrouwen elkaar opnieuw niet meer, de geldmarkt droogt op, de fundingkosten van de banken lopen op; de koersen van aandelen en obligaties van banken duikelen. Leuk gevonden is dat de winnaar van Part I, BAC die destijds Merrill op presenteerblaadje aangeboden kreeg, nu de rol van 'loser' speelt. Kijk maar eens naar de koersen (dit is gisteren) van haar CDS'en (de failliet-premies).

De Centrale Bank mag weer spelen als 'lender of last resort'. Er staat nu 122 miljard aan deposito's van banken bij de ECB. Good Guy RABO, de private lender of Last resort, meldde vorige week dat zij er uit alle hoeken van de wereld spaargeld aangeboden krijgt en niet weet wat zij met al dat geld moet doen (dan maar voor niets bij de ECB zetten, want "liquidity is king"). BNY Mellon geeft zelfs boete voor grote deposito's.

De oorzaken zijn bekend. Banken hebben te weinig eigen vermogen en niemand weet wat de bezittingen waard zijn. En opnieuw worden de financiele markten geconfronteerd met allerlei tegenstrijdige verklaringen van beleidsmakers. Wanneer gaan beleidsmakers eens inzien dat financiele markten geen probleem hebben met slecht nieuws, maar wel met onzekerheid over slecht nieuws. Trichet (ECB) vindt liquiditeit en solvabiliteit van de banken geen probleem, Lagarde (IMF) vraagt om een 'urgente' herkapitalisatie.

Hoofd Internationaal Boekhouden, Hoogervorst van IASB, was deze week helder, glashelder. Banken moeten hun overheidspapier waarderen tegen marktwaarde en niet hun eigen waarderingsmodellen gebruiken. En dat betekent afboeken en dan gaat ook het eigen vermogen omlaag. Hij sprak over Frankrijk. Nederland is ook hier het braafste jongetje van de klas want onze banken hebben het verlies op Griekenland in ieder geval al genomen.

Net als in 2008 hebben de banken overheden en belastingbetalers in gijzeling. Nog altijd zijn banken 'too big to fail'. Terwijl er voor zombie-banken maar 1 optie is. Afboeken, krimpen, failliet gaan. Jammer voor aandeelhouders en obligatiehouders. Dat heet marktwerking.

Bank of America kiest voor een vlucht naar voren. Buffett stak 5 miljard dollar in de bank (tegen gunstige voorwaarden, het is geen vaderlandsliefde). In Europa komen we volgens IMF 200 miljard tekort. Ook Reggie 'boombustblog' Middleton noemt dit bedrag.

En het woestijnstaatje Qatar steekt 500 mio in de grootste Griekse bank. Binnenkort in de bioscoop Lawrence of Arabia Part II

update: shit, Goldman heeft in een 'geheim' rapport van 16 augustus geschreven dat er 1000 miljard nodig is om Europese banken te redden

Nederlandse beleggers doen het liever zelf

2011-09-03T21:52:00.001+02:00

Regelmatig wordt onderzocht wat het beleggingsgedrag van de Nederlandse particuliere belegger is in vergelijking met het buitenland. De conclusies zijn al jaren hetzelfde. Het gros van de Nederlandse beleggers luistert niet of nauwelijks naar beleggingsadviseurs. Dat heeft blijkbaar niet zoveel te maken met de vermeende belangenverstrengeling van de bankadviseur, want volgens recent onderzoek van FTI Consulting (in opdracht van vermogensbeheerder Schroders) worden echte onafhankelijke beleggingsexperts ook nauwelijks geraadpleegd (slechts 26% van de ondervraagden, in Engeland ligt het percentage op 42).

De conclusie van Schoders is dat de bankadviseurs maar beter moeten gaan communiceren met de klanten. Dat is mij even te snel door de bocht! Het onderzoek is gehouden onder beleggers met minimaal 40.000 euro vrij belegbaar vermogen. Dat is voor Nederland vrij hoog. Het Nederlandse vermogen zit natuurlijk in spaargeld (25% van totaal, 350 miljard), maar vooral in gedwongen vermogen (68% van totaal, 974 miljard). Het echte vrije vermogen in aandelen, obligaties en beleggingsfondsen is slechts 7% (102 miljard). De Nederlandse belegger heeft dus over een belangrijk deel van haar vermogen niets te zeggen over de 'asset-mix' (die wordt voor hem/haar bepaald door onbekende beleggingsadviseurs). Ik vind het dan geen vreemde zaak dat de belegger over (een deel van) het vrije stukje graag zelf de regie heeft. Op deze wijze heeft de belegger ook een soort 'benchmark' om de adviseur kwalitatief te kunnen beoordelen.

Daarnaast is het maar de vraag wat dat 'advies' nu precies inhoudt. Een vrij vermogen van 40.000 is te weinig om een zinvol gesprek te hebben over de asset-mix. Banken en vermogensbeheerders staan niet te trappelen om voor zulke relatief kleine vermogens een arbeidsintensief en in potentie zeer claimgevoelig product aan te bieden. Zo biedt ABN AMRO pas echt individueel beleggingsadvies aan vanaf 100.000 vrij vermogen en RABO heeft als ondergrens 80.000 euro.

Kleine beleggers komen op basis van een profiel in een gestandaardiseerde portefeuille met beleggingsfondsen. Het meest populaire product onder Nederlandse particuliere beleggers, opties, wordt door de banken in hun 'model-portefeuilles' gemeden. En Nederlandse banken zijn nog zeer terughoudend bij het aanbieden van trackers (zie hier). Ik snap dus wel waarom Nederlandse beleggers het 'zelf willen doen'. Dat vindt Schroders niet verstandig. Tsja, maar die coach met die 'spiegel' waar Schroders over rept is voor de meeste Nederlandse beleggers niet beschikbaar. Dus wat voor een advies krijgen die beleggers eigenlijk en is dat advies eigenlijk niet een beetje te duur?

En er zijn gelukkig in Nederland veel alternatieven. Nederland heeft veel ervaring met online brokerage. Nederlandse beleggers willen wellicht alles zelf doen, maar kunnendit ook heel goed (technisch gesproken dan). Partijen als Alex, Binck, Today's brokers gaan daarbij verder dan alleen maar het uitvoeren van orders. Zij bieden ook geavanceerde hulpmiddelen aan om de portefeuilles door te lichten en te beschermen. En het financiële rijbewijs dat de Jager wil invoeren, heeft Alex al jaren. En Alex Vermogensbeheer is volgens BinckBank zeer succesvol met echt individueel advies voor kleinere vermogens.

Portefeuille-advies, met name een risico-analyse, zou voor iedereen beschikbaar moeten komen, want onderzoek wijst ook uit dat 'zelf beleggen' veel discipline eist. De computer zal hier een belangrijke rol spelen, want menselijk contact zal in het businessmodel van de banken voorbehouden zijn aan de echt grote vermogens.

"Big Swinging Dicks"

2011-09-01T08:52:00.001+02:00

Het komt niet vaak voor dat we een inkijkje krijgen in de wereld van de pensioenvermogensbeheerders. Je weet dat ze er zijn, want een pot van van bijna 1000 miljard euro, in handen van een relatief kleine groep, daar moeten vermogensbeheerders, adviseurs, hedgefondsen, advokaten, trustkantoren, wel als bijen om de honingpot zoemen.
Die beheerders moeten in de 7e hemel leven. Deze week werd bekend dat onze pensioenfondsen geen zin hebben om achter beleggingsverliezen aan te gaan. Vreemd? Nee hoor, want het is niet het eigen geld van de pensioenfondsbeheerders en waarom zou je dan je volstrekte onkunde over beleggen publiekelijk gaan etaleren? Stel dat je dat lekker betaalde baantje kwijt raakt of erger nog, dat je die mooie uitnodiging voor Formule 1 in Monaco of een dagje aardbeien met slagroom op Wimbledon niet meer krijgt.

Maar het Pensioenfonds van de Metaalarbeiders (PME) was het niet eens met een berisping van DNB en ging naar de rechter. Dom, Dom, want de uitspraak wordt gepubliceerd. Dat hebben ze geweten. Het pensioenfonds had zeer complexe beleggingen met hoog risisco. Dat wisten de bestuurders niet, want ze hadden het beleggingsbeleid uitbesteed aan het bedrijf Mn Services (PME is overigens voor 17% eigenaar van dit bedrijf, over vermenging van belangen gesproken). Het bestuur begreep ook niet waarom en waaraan pensioenfonds PME, samen met een 'ander' pensioenfonds (dat moet zusterbedrijf PMT zijn, pensioenfonds Metaal en Techniek), in 2007 450 miljoen euro aan provisies hadden betaald aan Mn Services. DNB spreekt over een exorbitant hoog bedrag (de basisfee is slechts 12 miljoen). De rechtbank schrijft dat de bestuurders eigenlijk helemaal niets wisten. En dit pensioenfonds heeft 300.000 deelnemers en 23 miljard op de bank.

De reactie van PME op het vonnis doet haar nog dieper in het moeras zakken: PME zegt dat het een 'verwarrend en zeer globaal' bedrag is. En dat die 450 mio niet alléén maar betaald is aan Mn Services; mooi, maar aan wie dan nog meer? En dan zijn er 'niet direct zichtbare transaktiekosten'. Hoeveel dat is? Weten ze niet! Er is een 'ruwe schatting'. Dat hoor je toch gewoon precies te weten.

Deze onkunde was overigens allemaal al bekend. Lees column 'legale diefstal' er nog maar eens op na. CDA kamerlid Omzigt stelt maar weer eens kamervragen.

PME liet zich door Mn Services overhalen tot ~~duur~~ actief 'beleggingsbeleid'. Ik weet wel waar die 'niet direct zichtbare transactiekosten' naar toe zijn gegaan. Niet naar Mn Services, zij zijn slechts de boekhouder, maar naar de 'big swinging dicks' in de dealingrooms van Amerikaanse banken.

En in 2007 zat de grootste bij Goldman Sachs, Fabrice Tourre, alias 'fabulous Fab'. De website Propublica heeft alle dokumenten van de FCIC (Financial Crisis Inquiry Commission) openbaar gemaakt. Onthullend. Er stijgt een giftige geur op uit sommige e-mails. Lees deze mail maar eens (ook die eronder!). En hier worden lange termijn pensioenbeleggers door Goldman weggezet als sukkels, waaraan geld te verdienen is.

DNB wil meer expertise in het bestuur van pensioenfondsen. Dat lijkt mij wel het minste dat je mag verwachten. Onze goedwillende vakbondsbestuurders hebben geen schijn van kans tegen professionals. Het is de hoogste tijd dat die vermolmde vakbonden het pensioenstrijdtoneel verlaten. Ga Wimbledon maar op TV kijken.

het depositogarantiesysteem: blog voor www.eyeopen.nl

2011-08-23T15:28:00.001+02:00

Goed nieuws voor spaarders die op zoek zijn naar een hogere spaarrente. De Leaseplanbank heeft haar loket weer opgesteld. Deze bank biedt vaak een van de hoogste spaarrentes. De spaarrente ligt deze maand op 2,72%, maar is wel variabel. Hetzelfde geldt voor een aantal Turkse banken. Het loont echt om bij verschillende banken informatie op te vragen, want bij sparen geldt niet de 'gouden regel' dat meer rendement ook meer risico oplevert. En met een vermogensrendementsheffing van 1,2% over spaargeld (vrijstelling 21.000, bij partner 41.000), moet u wel zoeken naar hoge rentes. Zolang u het spaarsaldo maar beneden de 100.000 euro houdt. En bij een en/of rekening mag het zelfs het dubbele zijn. Wel oppassen dat u bij de bank geen schuld heeft, want bij een mogelijk faillissement wordt alleen netto bedrag vergoed.

"Vraag niet hoe het kan, maar profiteer ervan" is het spreekwoord. Toch maar enige uitleg. Sinds jaar en dag bestaat in Nederland het depositogarantiesysteem (DGS). Daarbij hebben de banken onderling afgesproken dat als een bank in de problemen komt, de andere banken achteraf gezamenlijk de schade vergoeden. Op zich een mooi staaltje van solidariteit. Het faillissement van DSB heeft deze solidariteit onder druk gezet. Logisch, het heeft de banken zeker 600 miljoen gekost en dit moest opgehoest worden door de banken met de meeste spaarsaldi, met name de RABO. Het was dan ook de RABO die zich bijzonder kwaad heeft gemaakt, want het DGS bevoordeelt 'zwakke' banken die zich niet op normale wijze kunnen financieren en dus gaan stunten met de spaarrente. Of banken die eigenlijk helemaal geen banken zijn, zoals Leaseplanbank dat voor 50% eigendom is van Volkswagen, maar wel leunen op echte banken.

Per 1 juli 2012 komt er een nieuwe opzet van het DGS. Wees gerust, voor de spaarder verandert er in eerste instantie niets. U hoeft nog steeds niet te beoordelen of de bank solvabel is of niet. De nieuwe regeling houdt in dat er een steunfonds wordt opgericht. Risicovolle banken moeten meer storten in het fonds dan veilige banken. Mogelijk gevolg is dat onveilige banken een wat lagere rente zullen gaan bieden. Het verschil in jaarlijkse bijdrage tussen veilig en onveilig is echter zo klein (0,1%) dat stunten met tarieven lucratief zal blijven.

Nog 1 waarschuwing. Het Icesave-debacle blijft nog altijd mogelijk, want Icesave viel niet onder Nederlandse depositogarantiesysteem. Banken moeten dat aangeven, maar u weet het: de kleine lettertjes. De Bank of Scotland timmert veel aan de weg met TV reclame. Zij valt onder Britse depositogarantiesysteem. Waar staat dat? Niet in deze commercial! En in de TV commercial pas in het derde blokje. Opletten dus.

ik betaal graag belastingen

2011-08-23T15:24:00.000+02:00

Deze zomer hadden wij een villa gehuurd in het Italiaanse Grimaldi. Ons balkon met zeezicht lag precies boven de grens van Frankrijk en Italië. Het oude grenskantoor, op steenworp afstand gelegen van de Middellandse Zee, lag er nog. En natuurlijk een bijzonder diepe kloof tussen Italië en Frankrijk, dat zal Wilders plezier doen, kunnen we de economische vluchtelingen uit Afrika tenminste nog fysiek tegenhouden. Want geld kent geen grenzen, dat bleek afgelopen maand in Italië. Italiaanse staatsobligaties en banken kwamen zwaar onder vuur te liggen. Ik versta geen Italiaans, maar de zweetdruppeltjes op het anders zo glad geplamuurde voorhoofd van Berlusconi waren uitstekend te zien op TV. En geld laat zich ook niet stoppen door politiek ingegeven regeltjes als een verbod op 'short selling'. Geld zoekt net als water het laagste punt; dat bleek afgelopen donderdag (zie hier).

Mijn verblijf boven de Italiaans/Franse grens maakte ook de absurditeit van de politieke besluitvorming in Europa schrijnend duidelijk. Wij passeerden zo vaak de grens dat het 'welkom in sms'je' van Vodafone mijn mailbox liet vollopen. En terwijl we pendelden tussen een A+ land en een AAA land zag ik geen verschil in de lengte van de jachten of de zeer goed gevulde winkels. Goedkoop een huis kopen aan de 'Côte' ? Crisis? Vergeet het maar. En dat is geen toeval.

De economische crisis is ook een politieke crisis. Het is een clash tussen verschillende visies op wat de rol van de overheid zou moeten zijn. Overheden hebben de schulden, toegegeven, deels door redden van banken, particulieren en bedrijven hebben de bezittingen. Dat is Nederland met haar goedgevulde pensioenpotten, maar ook in Italie waar 90% van de bevolking een eigen huis heeft met maar 15% hypotheek (zie hier). Maar ondertussen eist de private sector wel dat de overheid van alles en nog wat doet. Dat kan niet blijven voortduren, dat snapt iedereen.

Alles draait om belastingheffing. Niet alleen in de 'knoflooklanden', maar ook in de VS en UK. Maar de Tea-party in de VS, ontstaan uit onvrede tegen hogere belastingen, gaat juist de andere kant op en willen een soort 'splendid isolation' voor de VS. En dat terwijl de belastingdruk in de VS slechts 15% van BNP is. De grootste bedrijven in de VS betalen ondanks recordwinsten nauwelijks belasting in de VS (zie hier en hier ; kijk ook vooral naar de belastingdruk van individuele bedrijven; vraag is wel waar dan wel belasting wordt betaald; zie hier voor Google's belastingdruk). Ook Warren Buffet heeft zich in de NY Times kritisch uitgelaten over het belastingsysteem in de VS. Hij is van mening dat de rijke Amerikanen meer belasting zouden moeten gaan betalen (zou hij als belegger ook van mening zijn dat bedrijven meer belasting moeten gaan betalen?). Lijkt mij logisch als de 400 rijkste Amerikanen evenveel bezitten als de 150 miljoen (!) armste Amerikanen.

Het Angelsaksische model, rauw kapitalisme en eigen belang eerst, is een doodlopende weg. Dr. Doom, Roubini, is ook om en citeert nu zelfs Karl Marx. Tijdschrift Forbes, een onverdachte bron, waarschuwt ook voor een ouderwetse klassestrijd en denkt dat de rellen in Londen slechts een voorproefje zijn.

Het egalitaire Rijnlandse model is zo gek nog niet (voor mij is dat via de belastingheffing solidariteit tonen). Dát zou het 'onderpand' moeten zijn dat wij van de Grieken, Spanjaarden, Portugezen en Italianen zouden moeten eisen. Politieke en economische hervorming in ruil voor kwijtschelding schulden. Geen zin in, dan wegwezen.

De Nederlandse belastingdienst was te bescheiden: ze kunnen het niet alleen gemakkelijker maken, maar ook leuker.

Ernst and Young maakt rekenfout van Standard en Poors-achtige dimensie

2011-08-15T09:58:00.000+02:00

Waar is Ernst & Young mee bezig? Is het mode om doemscenario's te schetsen? Wil iedereen Dr. Doom (Roubini) worden. Mij best, Ernst & Young, maar wel graag wel de juiste cijfers gebruiken. Lijkt mij handig voor een accountant.

Waar gaat het over?

De rekenmeesters, nou ja 'meesters', van Ernst & Young stellen dat de de nationale hypotheekschuld 1000 miljard bedraagt. Bron? Volgens E &Y eigen rekenwerk. Ik kijk liever naar de harde cijfers. Daar zijn twee bronnen voor: DNB en CBS

Nou, beide bronnen komen niet verder dan 632 miljard, dat is een verschil dat vergelijkbaar is met de rekenfout van S & P inzake de schuld van de VS.

Als u mij niet gelooft, hier zijn de bronnen:

Hier is DNB: 632 miljard

O ja, Ernst & Young, en hier is jullie bron CBS: 631 miljard

Als die accountants van E & Y op deze wijze ook de boeken van bedrijven controleren, dan houd ik mijn hart vast.

Rabobank's solide achterwerk

2011-07-19T09:38:00.001+02:00

We ontkomen er niet aan, het is juli en dat is RABO-time. Banken deugen niet, bankiers zijn graaiers, maar even niet in juli. Dan staan we met z'n allen de Rabobank aan te moedigen en vinden we het helemaal niet raar dat een deel van de winst, verdiend over de rug van spaarders en hypotheeknemers (ja, ja, het is demagogisch) wordt uitbetaald aan goed betaalde wielrenners met een bonus in het vizier als ze een trui met een kleurtje weten te winnen. Maar het is ons vergeven, want Rabo is onze trots, onze enige 'triple A' bank. Rabo pakt de zaken 'anders' aan: kopman Gesink zit in een geheel andere salaris-league dan Contador, de kopman van de Deense Saxo bank, ook verkrijgbaar in Nederland. En welke ploeg sluit zelfs eensCAO af voor haar fietsende werknemers. Vooral de arbeidsongeschiktheidsverzekering zal Hoogerland van Vacansoleil aanspreken.

Rabo, de enige Nederlandse grootbank zonder staatssteun, beste jongetje van de klas in de 'relax' test van de EU, nauwelijks exposure in Griekenland en je ziet ze ook weer niet in Italiaanse staatspapier. En voldoende eigen vermogen op de bank. Kan geen geluk of toeval meer zijn. Boerenslimheid? Nou ja, geen winst uitkeren helpt natuurlijk. Maar leren van jefouten ook. En Rabo leert nog elke dag bij (zie hier). De bank gebruikt het spaargeld voor doodnormale kredietverlening aan bedrijven in de voedselindustrie én ..... hypotheken aan particulieren. En daar heeft de absolute marktleider een positie te verdedigen. Er ligt een uitgekiend plan.

In de eerste dagen van Le Tour was het achterwerk van de Raboploeg getooid met de tekst 'spaarplan?', de laatste dagen stond er plotseling '1e huis?'. Het is duidelijk. Rabo maakt ons duidelijk dat er geen aflossingsvrije hypotheken meer verstrekt gaan worden. Rabobaas Moerland heeft vooral eigenbelang in het oog. Er staan veel aflossingsvrije hypotheken uit (brrr, zie hier) en het onderpand van de bank zou wel eens kunnen verdampen als de renteaftrek de bietenbak opgaat. Het lijkt verstandig om wat te gaan aflossen. Daarom is voorstel vanbanken om nog maar tot 50% te gaan, heel acceptabel. Macro-economisch kunnen we het allemaal echt wel betalen.

Maar Rabo wil nu alleen nog maar de ouderwetse annuiteitenhypotheek. Ook de bij Rabo zeer populaire bankspaarhypotheek moet er aan geloven. Ik vind het verdacht. Als er nog maar 1 product is, heb je ook geen dure bankadviseurs meer nodig. En de Hypotheekshop kan dicht. Concurreren op productinnovatie? hoeft niet meer. Waar moeten de klanten naar toe als hun aflossingsvrije hypotheek afloopt? De bankenfuik staat wijd open. En bij de annuiteitenhypotheek draagt de klant het risico van een stijgende rente en kan de bank meer marge maken (en laat de rente nu historisch laag staan, how convenient). En zelfs al blijft de rente aftrekbaar, aflossen betekent minder aftrek, goed voor de Jager. Er zijn innige banden tussen Rabo en CDA. Probeert het CDA op deze manier toch stiekem de HRA af te schaffen?

Wat kunnen we nog verwachten? Er zijn ook nog veel te veel beleggingsproducten. Ik voorzie in de Alpen 'een treintje' met Rabo-billen: Beleggen? Toppen of Dalen? Het Robeco Voor Iedereen Fonds, alleen bij Rabo! dat is het idee.

Interview met mij in De Pers: Bankblogger Verhaar verdedigt de bonussen

2011-07-12T14:24:00.001+02:00

Hier is een link naar het artikel: op pagina 12

http://www.depers.nl/UserFiles/File/Dinsdag%2012%20juli%202011.pdf

Veel gedoe bij Moneyou

2011-07-12T14:23:00.001+02:00

Bankovervallers hebben het moeilijk. Waar zijn de tijden van Jessie James toen een beetje zwaaien met een revolver voor de balie voldoende was om de kluis te openen. Nu moeten de boeven ordinaire ramkraken ondernemen of pinautomaten opblazen (geeft allemaal maar een hoop troep, maar de door de crisis gehavende bouwers zullen het toejuichen). Het zijn sneue boeven; je weet nooit hoeveel geld er in de automaat zit en dan moet je ook nog de biljetten gaan wassen, want de gekraakte cassette spuit inkt.

Logisch dat het geboefte zijn toevlucht zoekt tot de cyberbank. Eerst waren daar de Nigerianen die onze mailboxen vervuilden met soms hilarische mailtjes in een Neanderthaler-Nederlands. Die tijd is voorbij. De inburgeringscursussen hebben hun doel bereikt. De zogenaamde 'phishing-mails' zijn tegenwoordig gewoon leesbaar. Kijk maar eens naar deze mail van 'ING" die ik zelf kreeg. Het is een simpele bankroof. De bank vraagt de rekening te heractiveren. Je klikt op de link in de mail en je komt op een vervalste, bijna identieke kopie van van de website. Daar tik je het wachtwoord in en vervolgens wordt direct je bankrekening leeggeroofd.

ING is toch vaak de pineut. Dit jaar wisten fraudeurs de 'TAN-beveiliging' te omzeilen. ING kent niet als ABN AMRO en RABO een 'identifier', maar tan-codes; die staan op papier, ja echt! Via 'pay-pal' hebben fraudeurs die tan-codes omzeild, zie hier het verhaal. Vanzelfsprekend vindt ING dat het allemaal erg goed gaat en tracht de verantwoordelijkheid bij de klant te leggen (zie hier). Arjan Dasselaar maakte zich erg boos. Terecht.

ABN AMRO dochter Moneyou maakte het afgelopen dinsdag helemaal bont. Directeur ~~klantgijzeling~~ commerciele zaken, Koos van der Veen, moet een dienstreis gemaakt hebben naar Noord Korea. Geheel in de stijl van Kim Jong-il heeft hij besloten dat internetbankieren pas veilig is als Moneyou absolute controle heeft over het pc gedrag van haar 'klanten'. En dus eist Moneyou dat de klant altijd binnen 10 dagen inlogt en dan direct de ~~'persoonlijke'~~ propaganda pagina aanklikt. U heeft een 2-jarig spaarproduct en kijkt maar 1 maal per jaar naar de rente? Niets mee te maken: inloggen. U heeft een 30-jarige hypotheek? Elke 10 dagen verplicht kijken naar het rentepercentage. En Moneyou eist dat u voortdurend uw inbox controleert, want er kan een bericht zijn van Big Brother. En als u naar de WC moet, eerst uitloggen, het staat er echt! De volgende stap is een verplichte webcam. En natuurlijk allemaal in uw eigen belang. Anders wordt het Moneyme.

Bij Moneyou zijn ze paranoide geworden en schieten daarmee hun doel voorbij. Overigens ook commercieel, want door een venijnige twitter-actie zijn de voorwaarden dezelfde dag weer ingetrokken. Wat een afgang. En wat een Gedoe.

Niemand zal bestrijden dat klanten ook moeten opletten. Iedereen zou moeten weten dat de bank geen mails stuurt met het verzoek om wachtwoorden in te voeren. Maar het veilig houden van ons geld is nu precies de taak van een bank. En dan past het niet de verantwoordelijkheid op de klant af te schuiven of de klant met onmogelijke beveiligingseisen op te zadelen.

Waarom kan er in Nederland geen goed financieel programma worden gemaakt?

2011-07-07T10:43:00.000+02:00

Nederland is zeer slecht bedeeld met financiele programma's. En als er dan wordt gesproken over 'geld' , dan gaat het vrijwel altijd over de 'bonussen' en de perverse prikkel die hier van uit zou gaan. En natuurlijk gaat het dan over de banken.

Levy maakt namens de AVRO 'persoonlijke' programma's (de AVRO maakt naar eigen zeggen vooral goede programma's over cultuur). Hij krijgt daar goede kritieken over. Gisteren ging het over banken en bonussen en het was bar en boos. Het nieuws dat ING alsnog een bonus aan Hommen en collega's zou uitkeren (met in vette rode letters het bedrag) was zo oud en belegen dat je in die krant niet eens meer de rotte vis zou willen verpakken. Maar het werd gebracht alsof het heet van de naald was (mijn kapper, ook een bron, dacht dat tenminste).

En natuurlijk worden weer de usual suspects als experts opgetrommeld. Van enige creativiteit is geen sprake. Zo kwam 'bonusbankier' Wawoe opdraven die via spelen in de zandbak ons duidelijk probeerde te maken dat bonussen alleen zorgen voor meer kwantiteit, maar geen kwaliteit. Van enige onderbouwing was geen sprake, terwijl er ook zeer positieve voorbeelden van bonussen te noemen zijn. Maar dat past blijkbaar niet in het wereldbeeld van deze Levy.

Ook zagen we weer hoogleraar Schenk, die toch echt vooral bekend is door zijn goede publikaties over de vermeende voordelen van fusies en overnames. Alleen hoogleraar Boot en van Engelen ontbraken tot mijn verbazing (ik tel hoogleraar Sweder van Wijnbergen niet mee, want die mocht slechts 1 quote geven, dat telt niet).

Natuurlijk deed Levy ook wel even aan hoor en wederhoor. De opperbaas van de Nederlandse Vereniging van Banken, Boele Staal, kwam in beeld. Ik weet wel waarom. Deze regent heeft de banken nog nooit goed gedaan en dat weten de programmamakers. Vraag Boele Staal en de onderbuik van Nederland weet het zeker: banken zijn graaiers en bankiers arrogante bestuurders.

Het is verbazingwekkend dat er in Nederland geen goede genuanceerde programma's over geld gemaakt kunnen worden. Levy krijgt hulde voor de wijze waarop hij zich onderdompelt en vast bijt in een onderwerp. Daar heb ik gisteren helaas niets van gemerkt. Het is een gemiste kans.

Moody blues

2011-07-07T08:24:00.001+02:00

De VPRO ( Goudzoekers) dook weer eens in de 'haute finance' wereld. De presentator kreeg op een winderig plein van soort 'deep throat' met FBI-zonnebril (experts herkennen direct de financieel aardrijkskundige van Engelen) een prospectus. Het betrof een standaardlening met verpakte Nederlandse hypotheken. Securitisatie revisited, van "zeker Delta Lloyd". Niets geheimzinnigs aan. In de VS waren het deze 'rommelhypotheken' die de kredietcrisis veroorzaakten. En dus suggereerde de 'intro' van Goudzoekers dat de banken weer lekker aan het rommelen zijn met moeilijk uitspreekbare producten, waarmee de naar eigen zeggen hoogopgeleide presentatoren bewezen dat herlezen van Heertjes "Kern van de Economie' geen overbodige luxe is.

Curieus is dat de ware schuldigen niet werden genoemd: de kredietbeoordelaars en dat verbaast mij niet. Europa heeft zijn ziel verkocht aan de VS en de Faustiaanse schuld is nog niet afbetaald.

Er zijn slechts 3 kredietbeoordelaars: Moody’s, Standard & Poor’s en Fitch. En het zijn allemaal Amerikaanse ondernemingen, hoewel Fitch deel uitmaakt van het Franse Fimalac. Moody’s is beursgenoteerd met als grootaandeelhouder de bekende belegger Warren Buffet. S & P is onderdeel van uitgever McGraw-Hill. En Amerikaans zijn betekent: winst maken voor de aandeelhouder. Ik vind het bedrijfsmodel verrot . Die bedrijven worden betaald door de banken om de leningen namens de belegger te beoordelen die vervolgens door die bank worden verkocht. Hoe verzin je het?

Maar alsof er niets is gebeurd, zijn de ratingbedrijven weer volop in bedrijf. Zo gaf Moody's een waarschuwing over de Nederlandse hypotheekmarkt. Maar dat weerhoudt Moody's er niet van de hoogste rating aan een 'securitisatie' van 750 miljoen te geven! Ik zie wel een probleempje.

Vergis je niet. De ratingbedrijven zijn machtig. Toen Moody's de Italiaanse banken afwaardeerde en zelfs de drie grootste Franse banken (w.o de grootste bank ter wereld BNP Paribas) waarschuwde, gingen de koersen met procenten omlaag. Een verlaging van de rating maakt lenen voor die banken duurder, waardoor het Europese bedrijfsleven en consumenten ook duurder uit zijn. Ook in de Griekse kwestie spelen deze Amerikaanse commerciele bedrijven een dubieuze rol. Het zijn indirect de Moody's e.a die bepalen dat ING haar Griekse leningen moet afwaarderen door de rating van Griekenland te verlagen.

Er is een onheilspellende kongsi gaande met nog een private instelling: de ISDA. Deze club bepaalt wanneer er een zogenaamde 'credit event' plaatsvindt (bijv. er wordt geen rente meer betaald). Het is een internationale organisatie maar met het hoofdkantoor in de VS. En in het credit event committee zitten opvallend veel Amerikaanse hedgefondsen die garen spinnen bij dit soort gebeurtenissen. Want een credit event is weer een signaal voor de ratingbedrijven en zo is de cirkel rond.

Hoogste tijd voor verandering. Europa kan niet langer toestaan dat private bedrijven uit VS bepalen wat de kredietwaardigheid van haar financiële instituties is. Duitsland lijkt voortouw te nemen en wil eigen ratingbureau (zie hier). Maar ook de Europese toezichthouder op Europese markten (de EMSA met Nederlander Maijoor aan top) komt in actie. De Amerikanen komen onder Europese regelgeving of anders geen vergunning. De euro heeft het moeilijk, maar als de munt wordt opgeblazen, dan wel graag door Europa zelf en niet door Amerikaanse opportunisten.

Pensioen kan echt anders!

2011-07-04T19:04:00.000+02:00

Vorige week verdedigde Minister Kamp het pensioenakkoord in de Tweede Kamer. Ik heb er met gemengde gevoelens naar zitten kijken. Het debat was verwarrend, zelfs voor insiders en stond bol van onderhuidse spanning, niet in de laatste plaats door het plaatsnemen op de publieke tribune van de poldermasterdonten VNO-Wientjes en FNV-Jongerius. Zullen zij hun geriefelijke plaats op de pluche zetels behouden of zal er echt iets aan het pensioensysteem veranderen, zeg maar een 'paradigm shift? De uitkomst was echter voorspelbaar en teleurstellend.

De verwarring werd in de hand gewerkt doordat in het pensioenakkoord pijler 1 en pijler 2 bijna onlosmakelijk met elkaar verbonden werden. Zo staat het helaas ook in het Pensioenconvenant. Nu ontken ik niet dat er raakvlakken zijn, maar de verschillen zijn groter. De AOW geldt voor iedereen en wordt betaald door de Staat, terwijl aanvullend pensioen een private afspraak is tussen werkgevers en werknemers (vastgelegd in de CAO). Het is uitgesteld loon, niet meer en niet minder. Dat is ook de opinie van Kamp, die een aantal malen tijdens het debat opmerkte dat voor kritiek op dat deel van het akkoord de 'sociale partners' aangesproken moeten worden.

En kritiek was er. D66 citeerde vele hoogleraren, maar Kamp was onvermurwbaar. Het 'mooiste pensioensysteem' schuif je niet zomaar opzij. Dat was het ook, in de jaren van opbouw waar alle deelnemers gelijke belangen hadden. Daarom is er meer dan 1000 miljard in kas. Maar die tijd is voorbij. Deze week ontving ik de dissertatie van Jan Tamerus: Defined Ambition (uitstekend naslagwerk over pensioenen). Hij schrijft: 'andere tijden vragen een ander contract'.

Het akkoord en de dissertatie maken 1 ding duidelijk: er bestaan geen garanties meer. De gevleugelde 70% van het gemiddelde salaris is vanaf nu onzeker. Dat besef is uitstekend. Niemand kan de beurs voorspellen en door de tegengestelde belangen van jong en oud kunnen de premies nooit een het rendementstekort goedmaken. Tang en Van Wijnbergen maken dit in het FD van 2 juli ook nog eens pijnlijk duidelijk in het essay 'Risico van Rentenieren'.

De beursrisico’s worden bij de deelnemers gelegd (dat was altijd al zo, maar dat durfde niemand hardop te zeggen "de Grote Pensioenmythe van Pikaart". Dat gaat vrij spel worden voor de ‘beleggingsexperts’: met andermans geld beleggen is zo eenvoudig, zeker als er geen sanctie op staat. De bonussen zullen hier weer welig gaan tieren, ‘mark my words’. De ingehuurde vermogensbeheerders zullen ‘actief’ en dus duur gaan handelen. Immers de fondsen mogen met de verwachte rendementsverwachting gaan rekenen (kan het dommer?). En als de verwachtingen niet gehaald worden en de (zelfs geïndexeerde) pensioenen worden uitgekeerd? Wat blijft er dan over voor de werkenden?

Tang/Wijnbergen kiezen voor een beetje meer individuele regie. Ikzelf zou een flinke stap verder willen gaan. Juist deze week kreeg de PPI van Binckbank en Delta Lloyd,BeFrank, haar vergunning. Via de PPI kan, nog steeds verplicht, voor een echt individueel pensioen worden gespaard, 100% op basis van het gewenste risicoprofiel, met de mogelijkheid om voortdurend bij te sturen via extra sparen (en niet 1 maal in het leven, zoals Tang/Wijnbergen voorspellen). En ook nog eens goedkoop als gekozen wordt voor simpele, transparante 'trackers'. Het is geen leuke boodschap voor de pensioenbesturen, maar het zijn toch echt 'andere tijden'.

De Jager speelt het slim

2011-06-28T08:29:00.000+02:00

Jan-Kees de Jager heeft een heel hoge 'aaibaarheidsfactor'. Dat is bijzonder opmerkelijk voor een minister die toch een van de grootste bezuiningingsoperaties moet doorvoeren. Nog opmerkelijker is het als je ziet welke hoofdpijndossiers op z'n bordje liggen: de woekerpolis, de bonusbanken, het KIFID, de beloningsregels bij tussenpersonen, de opvolging van DNB en AFM, baas van ABN AMRO. Toch houdt ie zich gemakkelijk staande terwijl hij laveert tussen 'man boven de partijen' en de soms agressieve benadering door de Tweede kamer, met name de PVV en PvdA. Maar onze Nationale Knuffelbeer doet het vooralsnog goed. Laten we even niet vergeten dat onder zijn leiding Aegon haar staatssteun terugbetaalde met een forse beleggingswinst en ING ook al flink op weg is, dat is toch maar binnen! En hij heeft elke zwartspaarder de stuipen op het lijf gejaagd en is 15 miljard aan spaargeld op het spoor.

Maar het dossier Griekenland is van een andere orde. Je kan aan de gezichtsuitdrukking van de Jager zien dat hij het er moeilijk mee heeft. Als oud-ondernemer zal hij weinig begrip voor de Grieken kunnen opbrengen en zal het hem weinig moeite kosten om de opdracht van de kamer uit te voeren om de 'moeilijkste minister van Financiën in Europa' te zijn. Maar toen PVV-man van Dijck in een hoorzitting de minister opriep om de Grieken uit de euro te gooien, had de Jager een 'onderonsje' met aankomend DNB-president Knot, want die boodschap kan en wil hij in Europa bij zijn collega's niet verkopen. Gelukkig gaf juist Plasterk van de PvdA hem een mooie uitweg: "de banken moet ook een bijdrage leveren".

Want dát is helemaal geen probleem voor Nederlandse banken, .....zolang het om Griekenland gaat.

Gisteren heeft de Jager eindelijk geantwoord op vragen van Irrgang (SP): eind 2010 hebben banken 3,7 miljard uitstaan op Griekenland (let op de opmerking over verzekeraars en pensioenfondsen). De Minister zegt dat in 2011 dit bedrag waarschijnlijk lager is. Nou, dat weet ik wel zeker. Dat is gezond beleggersgedrag: verlies nemen en wegwezen. Kijk maar eens naar dit staatje (CPB)!

Maar het ligt nog even anders. De Nederlandse banken waarderen de Griekse leningen tegen de werkelijke waarde en zijn al flink stuk afgeschreven. Dat ~~mag~~ moet van de accountants. Kijk even mee met boekhouder Hommen van ING. Uitstaande leningen Griekenland (incl. Ierland !) in 2009: 3,8 mrd, in 2010 gedaald tot 1,6 mrd (zowel verkoop als afboeking via eigen vermogen). Ook ABN AMRO (1,2 mrd) waardeert tegen 'fair value'.

Nederland kan dus echt wel de Griekse leningen kwijtschelden en dus zeker herstructeren (geeft Griekenland noodzakelijke lucht). Dat ligt natuurlijk anders voor de Duitsers en Fransen, daar gaat het nog om forse bedragen (Frankrijk: 57 mrd). Trichet praat over 'Code Rood'. De Jager is slim, hij kijkt vooruit. Want stel dat Spanje in de problemen komt. Exposure Nederlandse banken: 57,6 mrd (en dat is nog tegen nominale waarde). Kijk, dan wil je wel graag dat dan de private banksector uit Duitsland en Frankrijk mee doet. Ik vermoed dus dat de Nederlandse banken graag willen meewerken, ook al zeggen ze van niet. Want dit is wel een pokerspel op hoog niveau.

Opstand in de polder: de pensioen-vrijgemaakten, art. 4.2

2011-06-21T08:30:00.000+02:00

De polderregenten hebben het toch weer voor elkaar gekregen. Er is een akkoord over een nieuw pensioensysteem. En u raadt het al: de poldermasterdonten hebben hun geriefelijke plaats op de pluche zetels behouden. Want het was wel even schrikken voor de 'sociale partners': VNO-Wientjes, FNV-Jongerius, SER-Rinnooy Kan. U dacht dat ze maanden vergaderd hadden omdat de problematiek zo moeilijk was? Dacht het niet. Het duurde zo lang omdat de 'machtigste mannen en 1 vrouw' van Nederland zich plotseling realiseerden dat de werknemers hun spelletje door hadden. Jarenlang konden ze met de centen van werkend Nederland mooi weer spelen ("Nederland heeftmooiste pensioensysteem; een prachtig exportproduct). Na het opblazen van pensioenpijler 3, de woekerpolis, leek nu ook pensioenpijler 2 om te vallen. Maar ze hebben het gered, voorlopig......

Het probleem is dat de fondsen te weinig geld hebben om alle beloften uit het verleden na te komen. Reden: bedrijven betaalden in de camping-beurshausse 'even' geen premie, werknemers werden gepaaid met lagere premies, er werd door buitenlandse vermogensbeheerders 'actief' en dus duur gehandeld. En de pensioenfondsbesturen vonden het goed. Lees de column "Legale Diefstal" over de pensioenfonds-hoorzittingen o.l.v. kamerlid Omzigt nog maar eens op na.

Het akkoord is een gedrocht: hierbij een goede linkse uitleg en een goede rechtse uitleg. Het was een mooi pensioensysteem, daarom is er nu wel 800 miljard in kas. Maar het heeft zichzelf overleefd. In het nieuwe pensioensysteem gaat dat geld gaat naar de pensioenen van mensen die komende 15 a 20 jaar met pensioen gaan. En als we tekort komen dan verhogen we toch gewoon de rekenrente, want dat mag plotseling (je gelooft je ogen niet). Het is ronduit gokken op de beurs, want als dat hogere rendement niet wordt gehaald, dan zullen de kassen leeg zijn. De jongeren gaan die rekening betalen!

Het akkoord maakt wel 1 ding duidelijk: er bestaan geen garanties. Mooi, weten we dat ook. Het uit te betalen bedrag (de gevleugelde 70% van het salaris, die sowieso niemand haalt: wie heeft nog 40 dienstjaren?) is 100% onzeker verklaard en de beursrisico's worden bij de deelnemers gelegd (dat was altijd al zo, maar dat durfde de vakbond niet hardop te zeggen = de Grote Leugen). Dat wordt vrij spel voor de 'beleggingsexperts': met andermans geld beleggen is zo eenvoudig, zeker als er geen sanctie op staat. De bonussen zullen hier weer welig gaan tieren, 'mark my words'.

Het akkoord is rampzalig voor jongeren. Er is een oplossing. Stop met het zemelen over solidariteit. Stop met een systeem waar 'sociale partners' over de bestemming van uw loon beslissen (pensioen is gewoon uitgesteld loon, niets meer, niets minder). Stop met een systeem waar niet duidelijk is wie profiteert van risicovol beleggen, maar wel duidelijk is wie de risico's draagt. Stop met een systeem waar incompentente pensioenbestuurders het beleggen uitbesteden aan grijpgrage dure vermogensbeheerders.

Kan dat zomaar? Nee, niet zomaar. Werknemers moeten worden 'vrijgemaakt' van pensioenfondsdwang. De werkgever stort geld op geblokkeerde bankrekening en bemoeit zich er niet meer mee; op basis van het jaarlijks bij te stellen eigen profiel wordt er belegd en liefst via goedkope indextrackers; en weinig keuze is juist gemak. Gewoon sparen mag ook. Op elk moment weet de werknemer wat de huidige waarde is en wat uitgekeerd gaat worden op basis van aannames. Simpel he!

En kom nu niet met dat argument dat pijler 2 is heel anders dan pijler 3. Er is alleen een organisatorisch en juridisch verschil. Beleggingstechnisch is het 100% identiek en dus kan het allemaal veel goedkoper en transparanter. Een partij als Brand New Day bewijst het en zij zullen nog veel goedkoper worden als meer mensen van BND gebruik kunnen gaan maken. Levert Brand New Day of Be Frank (Delta Lloyd en BinckBank) ook rendement op. Geen idee, maar de huidige beheerders kunnen dat ook niet garanderen (en gezien de dalende dekkingsgraden kunnen ze het blijkbaar ook echt niet). Niemand kan de beurs voorspellen. Maar de kosten van het beleggen vormen wel een zeer substantieel deel van het uiteindelijke rendement, dus die 'winst' is binnen.

Het wordt tijd dat we buiten de 'gestaalde kaders' durven te denken. Dat is moeilijk en zeker voor de mensen die nu leuke en goed betaalde baantjes hebben. Maar de Pensioenwet geeft wel de mogelijkheid. Helaas zijn de sociale partners oppermachtig. Kom op politiek, doe er wat aan!

twee ingezonden brieven in FD met link naar twee blogs

2011-06-16T08:16:00.001+02:00

Vandaag staan in het FD twee ingezonden brieven die een relatie hebben met twee blogs die ik op de website van het FD heb geschreven. Ik wil ze u niet onthouden.

1. Nummerportabiliteit

2. Het splitsen van banken

1. Nummerportabiliteit

Hier is de link naar mijn blog over dit onderwerp: http://bank.blog.nl/fd-columns/2011/04/06/nummerportabiliteit-is-helemaal-niet-nodig

Naar nieuwe bank met behoud van nummer (http://digikrant.fd.nl/20110616/public/)

Geschreven door: Koert van Buiren

Volgens recente onderzoeksgegevens vindt ruim driekwart van de medewerkers van banken dat het overstappen van de ene naar de andere bank makkelijker moet worden. Consumenten en bedrijven zien een nieuw rekeningnummer als de belangrijkste drempel bij het veranderen van bank. Afspraken die Nederland internationaal maakt over één Europese betaalmarkt zouden juist nummerportabiliteit mogelijk moeten maken, in plaats van het technisch onmogelijk te maken door het toevoegen van landen- en bankencodes aan het rekeningnummer.

‘Stemmen met de voeten’ kan met nummerportabiliteit. Consumenten die gevolg kunnen geven aan hun ontevredenheid over kwaliteit, kosten en transparantie van hun huidige bank door zonder kosten of moeite over te stappen.

Dat zorgt voor concurrentie tussen banken die hun best moeten doen voor het behouden en aantrekken van klanten. Dat is in het belang van de klant. En het kan de banken helpen aan een beter imago.

De banken hebben zelf een alternatief voor nummerportabiliteit bedacht, de Overstapservice.

Deze service is erop gericht het overstappen van de ene naar de andere bank te vergemakkelijken, onder andere door het tijdelijk doorgeleiden van boekingen en incassobetalingen naar het nieuwe rekeningnummer. Uit onderzoek blijkt dat de Overstapservice goed werkt, maar dat er desondanks voor veel consumenten en bedrijven drempels blijven bestaan die direct te maken hebben met het niet mee kunnen nemen van het rekeningnummer. Een nieuw rekeningnummer en de daarmee gemoeide rompslomp van het moeten informeren van instanties en relaties wordt als de belangrijkste drempel ervaren.

Het argument van de banken tegen nummerportabiliteit is dat het technisch ingewikkeld en kostbaar is. Dat kan niet zonder meer een reden zijn er maar van af te zien. Getuige de resterende drempels die consumenten en bedrijven nog ervaren, zou nummerportabiliteit ook veel op kunnen leveren.

Het is belangrijk de kosten en baten van nummerportabiliteit in kaart te brengen, voordat internationale afspraken worden gemaakt die portabiliteit onmogelijk maken als landen- en bankencodes aan elk rekeningnummer worden toegevoegd. Daarmee zou de minister van Financiën een toezegging uit 2002 nakomen om te bezien of nummerportabiliteit vanuit een kosten-batenafweging meerwaarde heeft. Nummerportabiliteit wordt al te lang op de lange baan geschoven.

Koert van Buiren is hoofd Markt & Overheid bij SEO Economisch Onderzoek en auteur van een rapport over overstapdrempels in de betaalmarkt.

1. Nummerportabiliteit

Hier is de link naar mijn blog over dit onderwerp: http://bank.blog.nl/fd-columns/2011/06/05/scheiden-is-niet-altijd-lijden

Banken splitsen is geen goed idee (http://digikrant.fd.nl/20110616/public/)

Geschreven door: Wim Boonstra

Bekijk de foto van dit artikel in de Originele Weergave.

Column

Met zekere regelmaat blijft het idee opduiken dat banken kunnen worden opgesplitst in een ‘nutsdeel’ en een risicovol deel. Dit uit zich dan in oproepen tot het afsplitsen van de ‘investment banking’-activiteiten van banken. De uitwerking is om meerdere redenen heel erg lastig.

Het achterliggende idee is dat spaargeld van de burger niet moet worden aangewend voor financiering van risicovolle activiteiten.

Dat is in principe een goede gedachte, was daar maar eerder aan gedacht, bijvoorbeeld toen Icesave werd toegelaten op de Nederlandse spaarmarkt. Het spaargeld zou dan moeten worden aangewend om de reguliere kredietverlening aan burgers en bedrijven te financieren. Nogmaals, een goede gedachte, maar wel een met een achterliggend probleem. Wij hebben in ons land namelijk bij lange na niet genoeg spaargeld om de gewone kredietverlening te financieren.

Nederland heeft weliswaar een nationaal spaaroverschot, maar de besparingen liggen in belangrijke mate vast bij onze pensioenfondsen.

En die zetten dat natuurlijk niet op een spaarrekening bij de bank, die beleggen hun middelen professioneel en wereldwijd. De hoeveelheid ‘vrije’ besparingen in ons land is tamelijk gering. Die is zelfs niet groot genoeg om alleen al de hypothecaire kredietverlening te financieren, laat staan de kredietverlening aan het midden- en kleinbedrijf.

Banken hebben dus voor financiering van hun reguliere kredietverlening de internationale financiële markten nodig. Dat betekent productontwikkeling, maatwerk leveren voor beleggers en secundaire markten in het eigen schuldpapier onderhouden.

Maar er zijn meer investment banking-activiteiten die direct het gevolg zijn van klantgerichte activiteiten.

Nederland heeft een groot en internationaal opererend bedrijfsleven. Dus worden Nederlandse ondernemingen geconfronteerd met wisselkoersrisico’s.

Deze moeten ze kunnen beheersen, bijvoorbeeld door gebruik van derivaten.

Daarbij hebben ze banken nodig die als tegenpartij bij dergelijke transacties kunnen optreden.

En wat te denken van het grootbedrijf dat zelf de kapitaalmarkt opzoekt ter financiering van de activiteiten? Zij doen dat aangezien zelf geld aantrekken in plaats van bij de banken lenen in veel gevallen goedkoper is. Dit proces van disintermediatie zal de komende jaren weer aan kracht winnen, omdat de implementatie van ‘Basel 3’ gaat leiden tot duurdere financieringskosten van banken. Bij dit proces van disintermediatie treden de banken op als adviseur en begeleider van emissies.

Ook moeten zij regelmatig, zeker rond het tijdstip van emissie, tijdelijk aanzienlijke porties van de uitgegeven effecten in portefeuille houden. De emittent wil immers graag de volledige opbrengst van de emissie hebben.

Maar de bank moet ervoor zorg dragen dat de emissie ordelijk en zonder verstoring van de markt verloopt. Investment banking pur sang, maar 100% klantgedreven.

Uiteraard moet een bank ook haar eigen balans kunnen beheersen. Er zit nu eenmaal een stevige spanning tussen aan de passivazijde direct opvraagbaar en variabel rentend spaargeld en aan de activazijde leningen met een lange looptijd en vaak een lang vaststaande rente, zoals bij hypotheken. Banken hebben voor het beheersen van hun balans eveneens derivaten nodig ter beheersing van hun rente- en liquiditeitsrisico.

Het nostalgische beeld van een risicovrije bank die spaargeld met een kleine opslag doorschuift naar burgers en bedrijven dateert van minstens een halve eeuw geleden. Sindsdien heeft de financiële sector zich nogal ontwikkeld en daar heeft de economie echt wel baat bij gehad. Op zichzelf kan het geen kwaad om de diverse investment bankingactiviteiten nog eens kritisch tegen het licht te houden. Maar om ze helemaal af te splitsen? We willen toch ook niet terug naar de trekschuit omdat we de vertragingen bij de NS zat zijn?

Wim Boonstra is chief economist van Rabobank.

Nostalgisch beeld van een risicovrije bank dateert van minstens een halve eeuw geleden

Het is tijd voor de Algemene Volksbank Nederland

2011-06-14T08:30:00.001+02:00

De PVDA neemt in rap tempo afstand van het gedachtegoed van Wouter Bos. Nu weer ABN AMRO. Bos vond dat De bank zo snel mogelijk weer in private handen moest komen. Volgens De Jager zou de beursgang in 2013 kunnen plaatsvinden. Ed Groot, financieel specialist van de PVDA, en dat is niet de financieel woordvoerder, vindt dat helemaal niet nodig. Haastige spoed is zelden goed. Daarmee heeft de oppositie een meerderheid en haalt Irrgang (SP) toch nog zijn gelijk.

Ed Groot heeft een punt. Een ezel stoot zich niet twee keer aan dezelfde steen. De grote haast van Bos en Wellink (their finest hour) heeft de Staat 29,37 miljard gekost (zie hier: let op de voetnoot van 3,1 miljard). Eind 2009 werd het het pakket nog gewaardeerd op 9,1 miljard, maar de Jager heeft als een echte financiele illusionist het belang in 2010 op de staatsbalans 'zomaar' opgehoogd tot 27,9 miljard. Dit noemen we creatief boekhouden. Nu weer in grote haast verkopen levert ons gegarandeerd een verlies op van zeker 10 miljard (rekensommetje!) en dat willen PVV stemmers Henk & Ingrid niet.

Wachten is verstandig. Laat die Raad van Bestuur die nauwelijks bankervaring heeft zich eerst maar eens echt bewijzen. In het eerste kwartaal van 2011 is voor het eerst winst gemaakt en dat was in een zeer aantrekkelijk bankklimaat. Kan de bank ook geld verdienen in guur weer? De heren en de ene dame zullen nog even in de plastic pakken van Jort Kelder moeten blijven lopen; gezien de torenhoge wolprijs liggen de maatpakken toch nog even buiten budget.

Het is wel lachen hoor, die politici die bang zijn voor een buitenlandse overname van ABN AMRO. De huidige ABN AMRO is geen schim meer van de grote, internationale prestigieuze bank van Hazelhoff en Nelissen. Zij is niet meer dan de nr 3 op de markt; een lokale 'middle-of-the -road' bank met een redelijk grote private bank. Misschien moeten we zelfs wel blij zijn als BNP of Deutsche bank hun Nederlandse bankbedrijf wat willen versterken via een overname.

De Jager heeft in het debat met de 2e Kamer eieren voor zijn geld gekozen. 2013 wordt 2014, maar het kan ook later worden. Hij wil nog niet verkopen en weet nog niet wanneer de beursgang zal plaatsvinden. En de Jager maakt ook nog eens echt elementaire beleggingsfouten. Welke belegger koopt straks ABN AMRO op de beurs als de Staat 5% wil houden (mag een 'golden share' nog wel van Brussel?) en dus een overname kan blokkeren. Opnieuw een werkelijke onzinnige concessie aan de PVV, want de prijs zal er niet door stijgen en de PVV heeft geeist dat de belastingbetaler alles terugkrijgt . Het lijkt erop dat de Staat nog wel een tijdje ABN AMRO in portefeuille zal hebben.

Ed Groot vergelijkt ABN AMRO met de Postbank. De Staat heeft de Postbank in 1989 verkocht. Het was tot dat moment een lekkere uitdager van het bankenkartel. Een lage spaarrente, dat wel, maar ook veel zekerheid, en geen bonussen, dat is toch wat we willen?

Ik heb een advies: politiek, neem het onvermijdelijke verlies en verkoop ABN AMRO niet. Geef het Volk de oude Postbank weer terug, die ING heeft verkwanseld. '15 miljoen mensen op dat hele kleine stukje aarde' willen dat graag. Geen poespas en dure woorden; geen 'preferred banking', maar de 'gewone mensen bankieren' bank. Kun je en passant ook het deposito-garantiesysteem opheffen. De private bank breng je voor veel geld naar de beurs. En net als in de jaren '70 kan deze staatsbank de kredietverlening aan het Nederlandse MKB aanzwengelen. Mooie naam ook: de AVN, de Algemene Volksbank Nederland.

CDA-man de Jager kan de privatisering van partijgenoot Ruding terugdraaien. Terug naar vroeger, het is helemaal de tijdsgeest.

DDR praktijken bij het KIFID

2011-06-07T21:13:00.001+02:00

Erich Honecker is niet dood, hij leeft en hij heet nu Kees Oosterholt. Deze mijnheer is baas van KIFID en dat staat voor Klachteninstituut Financiele Dienstverlening. Consumenten die een klacht hebben over banken of verzekeraars kunnen hier aankloppen voor rechtspraak. De uitspraak is bindend, wat betekent dat je bij een negatieve uitspraak pech hebt en kan fluiten naar je geld.

Dat hebben de banken en verzekeraars weer eens goed geregeld, want het KIFID is een private stichting, die 100% betaald wordt door de banken en verzekeraars. Het laatste jaarverslag, uit 2009 (!), een schildpad publiceert sneller, laat zien dat het KIFID helemaal vol zit met bank-en verzekeringsmannetjes, waaronder de onvermijdelijke NVB-man Mr. Boele -'de banken zijn niet ongezond'- Staal en de hoogste baas van AEGON Nederland, Mr. Marco Keim ('sorry voor woekerpolis'). Ik ga nog altijd uit van het principe dat 'wie betaalt, die bepaalt', en heb dus twijfels over die onafhankelijkheid. Dat vindt ook AFM-directeur Kockelkoren (u kent hem van de uitspraak 'banken verkopen nog altijd knollen voor citroenen'): 'het KIFID kampt met een tekort aan legitimiteit' (zie hier, alinea 39).

En nu is er een ordinair relletje uitgebarsten in dit bolwerk van 'old - meester in de rechten- boys'. Directeur Mr. Oosterholt heeft volgens het Financiele dagblad zijn Stasi-hulptroepen afgestuurd op de Financiele Ombudsman, Mr. Wabeke. De directiesecretaresse is uit de school geklapt. Zij moest Wabeke bespioneren en zoveel mogelijk externe uitnodigingen wegmoffelen. Wabeke mocht niet te populair worden en uitspraken doen die de financiele sector zouden schaden. In 2010 is hij plotseling opgestapt.

Nu was daar ook alle reden voor. Herinnert u zich deze nog? Wabeke kwam volledig in het nauw en kon met de camera close op hem gericht zwetend en handenwringend niet verhullen dat hij zijn eigen woekerpolis-regeling niet begreep (zie hier) of niet wilde begrijpen, zodat hij de kool en de geit kon sparen. Rondom Wabeke hing een zweem van partijdigheid. Zijn aanval op nieuwkomer Brand New Day is op zijn minst discutabel te noemen.

De nieuwe Financiele Ombudsman, Mr. Monster, laat zonder blikken of blozen zien wie zijn salaris betaalt. Luister & Huiver: 'de verzekeraar is slechts fabrikant, de zorgplicht ligt volledig bij adviseur'. Hoe durf je, als je weet dat veel adviseurs betaald worden door de verzekeraar.

Aan wiens kant staat de Financiele Ombudsman en het KIFID? De nieuwe voorzitter 'gelooft niet dat klagers zijn afgewimpeld'. Tuurlijk Mr. Hammerstein, we geloven u direct. Aan de rechtspraak zullen we maar niet twijfelen, dat laten we aan Wilders over. Maar het wordt de consument niet gemakkelijker gemaakt. Eerst dien je met de bank in discussie te gaan en pas als je er niet uitkomt, mag je naar het KIFID. Ik wens u veel succes met de meesters in de rechten van de banken en verzekeraars.

En nu wil de AFM wil graag ombudsman spelen. Geen goed idee. Ons financieel systeem is een oligopolie en daar hoort een 100% onafhankelijke ombudsman bij. Financieel, maar vooral mentaal. Benoem daarom nu eens geen jurist uit het kleine groepje beroepsjuristen, maar een doorgewinterde consumentenman/vrouw. De AFM mag daarna de boetes vaststellen.

KIFID hoort niet bij AFM (ingezonden brief FD 7 juni 2011)

2011-06-07T08:33:00.001+02:00

De gevleugelde uitspraak van van Gaal 'ben ik nou degene die zo slim is, of ben jij zo dom?' kan met enige regelmaat van toepasssing worden verklaard op de financiële specialisten in de Tweede kamer. Nu is het weer het rumoer rondom Wabeke en het KIFID. Elke kenner van het bankwezen weet dat het KIFID volstrekt niet onafhankelijk is. Het wordt betaald door het bankwezen en 'wie betaalt, die bepaalt'. De 2e kamer gaat de put nu dempen, het kalf is allang verdronken. Wanneer gaan ze het nu eindelijk eens leren? Ik hoop van harte dat ze de uitspraak van Hammerstein (voorzitter KIFID) 'ik geloof niet dat klagers zijn afgewimpeld' met een flinke hoeveelheid zout nemen.

Het bankwezen is een zeer beperkt oligopolie en daar hoort een zeer kritische, volstrekt onafhankelijke ombudsman bij. En dan bedoel ik niet alleen financieel onafhankelijk, maar vooral mentaal. Want daar is ook Wabeke goed de mist ingegaan. Zijn gestuntel in de woekerpolisaffaire werd veroorzaakt doordat hij probeerde de kool en de geit te sparen.

De financiële ombudsman moet zeker niet bij de AFM worden ondergebracht. De AFM moet de zaken procedureel oppakken die door de ombudsman worden aangedragen. Benoem nu eens geen jurist uit het kleine groepje bestuurders, maar een doorgewinterde consumenten-man/vrouw, die a la Annemarie van Gaal of Antoinette Hertsenbergbereid is namens de klant de onderste steen boven te krijgen. De banken die echt klantvriendelijk zijn, zullen het toejuichen.